W miniony weekend, 25–26 lipca, w Łucku odbyła się już VI edycja Międzynarodowego Festiwalu Literackiego «Frontera». Wydarzenie zgromadziło 45 intelektualistów, dziennikarzy i artystów z sześciu krajów. Setki gości odwiedziły panele dyskusyjne, publiczne wywiady, wieczory poetyckie, pokazy artystyczne i występy muzyczne na terenie Zamku Okolnego.

Tematem przewodnim VI edycji «Frontery» były «Granice zaangażowania». «Tegoroczna edycja «Frontery» poświęcona jest więziom międzyludzkim, zaufaniu i wspólnym działaniom, życiu bez barier oraz wrażliwości na doświadczenia innych, a także wsparciu dla tych, którzy bronią Ukrainy i dzięki którym możemy pracować» – podkreśliła założycielka Festiwalu Ełła Jacuta.

Kurator programu Festiwalu Mykyta Moskaluk zwrócił uwagę na to, że znaczenie słowa «zaangażowanie» jest tak naprawdę trudne do uchwycenia. Podczas «Frontery» dziennikarze, pisarze i artyści rozmawiali o zaangażowaniu, w szczególności w kontekście tożsamości. Sam Mykyta Moskaluk podkreślił, że główne przesłanie Festiwalu «Frontera» to: «pamiętać o naszych, wspierać naszych i bronić własnych instytucji».

«Tożsamość, o której mówimy, nie wystarczy po prostu posiadać. Trzeba ją praktykować, aby się urzeczywistniła. W tym celu potrzebujemy pewnych struktur, które mogą powstawać spontanicznie, jak na przykład folklor, ale mogą też mieć nieco bardziej formalny charakter. Na przykład instytucje kultury. Rosyjskie ataki zniszczyły lub uszkodziły budynki, drukarnie, magazyny książek i księgarnie. Tylko w lipcu straciliśmy ponad półtora miliona książek. Świadczy to o tym, że te ataki są celowe. Oznacza to, że Rosja wie: aby praktykowanie tożsamości stało się trudne, jeszcze trudniejsze, praktycznie niemożliwe, trzeba zniszczyć nasze instytucje» – zauważył Mykyta Moskaluk.

Tradycją każdego Festiwalu jest wystąpienie wprowadzające przygotowane specjalnie na otwarcie «Frontery». Tym razem jego autorem został pisarz, artysta i żołnierz Walerij Puzik. Swój tekst zaczął pisać na pozycji bojowej w okolicach wsi Stepowe w obwodzie zaporoskim w grudniu 2025 r.

«Tekst jest dla mnie pamięcią, sposobem na utrwalanie nowej rzeczywistości, zachowanie imion i pseudonimów. Literatura to myślenie, powietrze, kod, element DNA. Każdy tekst o wojnie rosyjsko-ukraińskiej jest ważny, każdy głos jest ważny. Musimy nauczyć się słuchać tych głosów. Kto, jeśli nie my, ponosi odpowiedzialność za naszą teraźniejszość i naszą przyszłość? Kto, jeśli nie my, zachowa każde słowo i każde imię? Kto, jeśli nie my, zachowa pamięć o dniach naszej walki?» – powiedział Walerij Puzik podczas otwarcia Festiwalu.

Jak podkreślił, kultura w czasie wojny ma znaczenie strategiczne, a literatura pisana przez żołnierzy «może przemawiać do świata głośno, na równi, zgodnie z prawdą». «Kultura to ważny element ukraińskiego zwycięstwa. Kultura to odpowiedź na pytania, kim jesteśmy i skąd pochodzimy, o co walczymy i dokąd zmierzamy. Kultura to wizja przyszłości. Monolit, z którego kształtuje się naród. Podłoże, na którym będą stawać nasze dzieci i wnuki, gdy będą uczyć się chodzić i mówić. Kultura to odpowiedź na pytanie, kim byliśmy i czy zrobiliśmy wystarczająco dużo, aby przyszłe pokolenia mówiły po ukraińsku» – jest przekonany Walerij Puzik.

O znaczeniu kultury, rosyjskiej wojnie w Ukrainie, literaturze i drodze do zwycięstwa na Festiwalu «Frontera» w Łucku rozmawiali również: pisarz i żołnierz Pawło Derewianko, poetka i tłumaczka Hałyna Kruk, poeta Juan Antonio Bernier, historyk Natalia Starczenko, dyplomata Danyło Łubkiwskyj, pisarka Vivian Lavin, poetka i tłumaczka Kateryna Kałytko, pisarz, tłumacz i krytyk literacki Ołeksandr Bojczenko, dziennikarka Janina Sokołowa, filozof i publicysta Wachtang Kebuładze, piosenkarka Daniela Zajuszkina, pisarz i psycholog Mikołaj Grynberg, pisarz i tłumacz Jewhen Lir i inni.

«Moja formuła zwycięstwa nie polega na osiągnięciu konkretnych granic, ponieważ nie wiemy, jak będzie wyglądał świat przyszłości. Nasze zwycięstwo ma polegać na tym, że nic, co rosyjskie, nigdy nie będzie na tej ziemi postrzegane jako rodzime: ani język, ani religia, ani żaden system polityczny, ani filozofia, ani literatura, ani balet. Tę listę można kontynuować» – podkreślił filozof Wachtang Kebuładze.

Warto zaznaczyć, że w ramach Festiwalu, we współpracy z Fundacją Charytatywną «Wróć Żywy», trwała zbiórka pieniędzy na sprzęt łącznościowy dla brygady «Lubart». Dzięki loteriom, licytacjom i darowiznom od gości udało się zebrać około 1 mln hrywien.

Organizatorem Festiwalu jest Platforma Literacka «Frontera». Wydarzenie odbyło się przy wsparciu Ukraińskiej Fundacji Kultury w ramach programu «Wydarzenia Flagowe», Ambasady Hiszpanii w Ukrainie oraz przy wsparciu Łuckiej Rady Miejskiej. Partnerem strategicznym wydarzenia jest Platforma «Algorytm Działań», partnerem cyfrowym – ideil.

Tekst i zdjęcia: Olga Szerszen