W lipcu ukazała się kolejna monografia poświęcona Józefowi Łobodowskiemu, jednemu z najwybitniejszych i najważniejszych przedstawicieli kultury polskiej XX wieku. Autorką jest znana badaczka, profesor Switłana Grela-Krawczenko.

Doktor habilitowany w zakresie nauk o komunikacji społecznej, profesor Wołyńskiego Uniwersytetu Narodowego imienia Łesi Ukrainki oraz Uniwersytetu Łódzkiego Switłana Grela-Krawczenko sześć lat temu opublikowała monografię «Józef Łobodowski – twórca, myśliciel, buntownik i ukrainofil. Życie i twórczość». Swoje zainteresowanie tym polskim pisarzem i publicystą wyjaśnia faktem, że znaczną część swojej spuścizny poświęcił Ukrainie.

Niniejsza książka autorki przedstawia dorobek publicystyczny Łobodowskiego, wciąż słabo zbadany nawet w ojczyźnie pisarza. Monografia ukazała się dzięki współpracy tarnopolskiego wydawnictwa «Krok» oraz wydawnictwa Uniwersytetu Łódzkiego i nosi wymowny tytuł «Za wolność naszą i waszą! Dyskurs publicystyczny Józefa Łobodowskiego: wymiar geopolityczny, wybrane aspekty». Na blisko 300 stronach autorka szczegółowo analizuje działalność dziennikarską i dorobek publicystyczny autora na przestrzeni wielu lat: okresu międzywojennego, II wojny światowej i emigracji.

Przedmiotem badań Switłany Greli-Krawczenko były przede wszystkim prace odzwierciedlające poglądy Łobodowskiego na miejsce Ukrainy w przestrzeni cywilizacyjnej, a zwłaszcza w kulturze europejskiej. Cenna jest analiza prac poświęconych stosunkom polsko-ukraińskim w XX wieku.

Głębokie idee Józefa Łobodowskiego są ponadczasowe. Choć większość jego prac publicystycznych powstała prawie pół wieku temu, wydaje się, że zostały napisane całkiem niedawno. Poruszane w nich zagadnienia mają głęboki wymiar ponadnarodowy, międzykulturowy i globalny. Opisywana postać jest ważna, gdyż udało się jej wznieść ponad popularne i modne wówczas poglądy komunistyczne i nacjonalistyczne, budując swoją działalność dziennikarską na ideach humanizmu, prawdy, demokracji i antropocentryzmu. Józef Łobodowski był polskim patriotą, a jednocześnie szanował przedstawicieli innych narodowości. Analizował otaczającą rzeczywistość przez pryzmat geopolityki, przewidując procesy transformacyjne w Europie Środkowej i Wschodniej.

Motywem przewodnim monografii Switłany Greli-Krawczenko są słynne słowa Józefa Łobodowskiego, które są szczególnie aktualne w dzisiejszym wojennym czasie: «Dzieli nas bardzo dużo, ale łączy wspólny cel: niedopuszczenie, by nas wszystkich pochłonęło bagno rosyjsko-sowieckie». Powiedziane zostały ponad 50 lat temu w Radiu Wolna Europa.

Już w pierwszym rozdziale książki możemy zapoznać się z trudnymi losami pisarza. Badaczka wnikliwie przeanalizowała główne etapy życia utalentowanego dziennikarza, krytyka literackiego, publicysty, pisarza, tłumacza, redaktora i wydawcy. Szczególnie interesujące są informacje biograficzne na jego temat, związane z życiem na Wołyniu, pracą w Radiu Madryt oraz działalnością w środowisku emigracyjnym.

Drugi rozdział monografii eksponuje poglądy pisarza na Ukrainę i Ukraińców, Polskę i Polaków, a także opowiada o jego publicystyce, poświęconej relacjom między tymi dwoma narodami.

Idee Łobodowskiego na temat wolnej Europy i jej przyszłości, zbudowanej na wartościach i doświadczeniach omówionych w trzecim, ostatnim rozdziale, wydają się być optymistycznymi. Obraz powojennej rzeczywistości znajduje swój ciąg dalszy w już w naszej teraźniejszości. Mamy szczególną okazję, by odkryć na nowo postacie Józefa Czechowicza i Henryka Józewskiego, Andrzeja Szeptyckiego i Iwana Franki, Juliusza Słowackiego i Tymona Terleckiego, Pawła Tyczyny i Mykoły Chwylowego, Józefa Piłsudskiego i Symona Petlury, Łesi Ukrainki i Karola Wojtyły. W monografii Switłany Greli-Krawczenko splatają się w całość tradycja z nowatorstwem, przeszłość z przyszłością.

Naukowczyni, opierając się na dziełach pisarza, umiejętnie i przekonująco dowodzi, że prace Józefa Łobodowskiego o stosunkach polsko-ukraińskich, relacjach Polski z państwami sąsiednimi w kontekście wojny rosyjsko-ukraińskiej, można uznać za realny drogowskaz dla współczesnych europejskich intelektualistów i polityków.

Jak należy rozwijać stosunki między narodami, aby skutecznie stawić czoła zagrożeniu ze strony Kremla, które wisi nad całą demokratyczną Europą? Odpowiedź znajduje się w książce o mało dotąd znanej publicystyce Józefa Łobodowskiego.

Można się z nią zapoznać w Wołyńskiej Obwodowej Bibliotece dla Młodzieży, bibliotece Wołyńskiego Uniwersytetu Narodowego im. Łesi Ukrainki oraz Lwowskiej Narodowej Bibliotece Naukowej Ukrainy im. Wasyla Stefanyka. Wkrótce książka będzie również dostępna w Wołyńskiej Obwodowej Uniwersalnej Bibliotece Naukowej im. Oleny Pcziłki oraz innych największych bibliotekach Ukrainy.

Wiktor Jaruczyk