Niedawno «Monitor Wołyński» opublikował artykuł Artura Aloszyna o 220-letniej historii łuckiego cmentarza katolickiego, na terenie którego w latach 70. XX wieku urządzono radziecki memoriał. Dzisiaj przedstawiamy wyjaśnienie dotyczące podanej przez autora liczby osób pochowanych na tej nekropolii.

Po opublikowaniu tekstu o historii łuckiego cmentarza katolickiego niektórzy Czytelnicy mieli wątpliwości, czy rzeczywiście na tak małej powierzchni mogło zostać pochowanych co najmniej 15 tys. katolików. W odpowiedzi na te pytania postanowiliśmy wyjaśnić, skąd wzięła się ta liczba.

Przed przedstawieniem bardziej szczegółowej analizy liczby pochowanych chciałbym przypomnieć, że na wiejskich cmentarzach na Wołyniu często możemy zobaczyć dosłownie kilkadziesiąt pomników osób zmarłych przed II wojną światową. Czy powierzchnia i liczba pomników odzwierciedlają rzeczywistą liczbę pochowanych na 100- lub 200-letnich cmentarzach? Oczywiście, że nie.

Wróćmy do łuckiego cmentarza katolickiego i liczby pochowanych tam osób. Głównym źródłem danych statystycznych są dla nas księgi metrykalne łuckiej parafii katedralnej Świętych Apostołów Piotra i Pawła, która w okresie imperium rosyjskiego była jedyną świątynią dla katolików nie tylko z Łucka, ale także z kilkudziesięciu okolicznych miejscowości. Na przykład w 1885 r. do parafii katedralnej należało, oprócz samego Łucka z podmiejskimi wsiami, takimi jak Krasne czy Jarowica, jeszcze 59 wsi, kolonii i chutorów. Łączna liczba parafian wynosiła wówczas 3308 osób.

Oczywiste jest, że przy takiej liczbie wiernych pochówki nie były czymś niezwykłym. Ceremonie pogrzebowe odbywały się regularnie, a katolików chowano na tym jednym parafialnym cmentarzu. Na przykład w 1885 r. w księdze metrykalnej odnotowano 155 zgonów. Przy każdym jako miejsce pochówku podano «cmentarz parafialny». Informacje o miejscu pochówku są podstawą projektu «Memorium», w ramach którego nie tylko zgłębiamy historię tej łuckiej nekropolii, ale także odkrywamy imiona i nazwiska pochowanych na niej osób.

Warto wspomnieć, że bardzo rzadko zmarłych zapisanych w księdze metrykalnej łuckiego kościoła chowano na innych cmentarzach, na przykład w Lipinach, gdzie cmentarz był przeznaczony tylko dla mieszkańców tej wsi, czy nawet na cmentarzu prawosławnym. Liczba takich pochówków jest znikoma i nie ma większego wpływu na ogólną statystykę. Dokładne dane na temat takich osób będzie można podać po przeprowadzeniu pełnej indeksacji.

Na dzień dzisiejszy możemy mówić o 13962 wpisach dotyczących zgonów w księgach metrykalnych łuckiej parafii katolickiej Świętych Apostołów Piotra i Pawła w latach 1833–1835, 1837, 1839–1858, 1865–1941. Należy odjąć od tej liczby osoby, które nie zostały pochowane na cmentarzu parafialnym, a dodać te, które z jakichś powodów zostały zapisane w księgach innych parafii, a pochowane właśnie tutaj. Pozostaje również możliwość opracowania ksiąg metrykalnych z lat, których nie wymieniliśmy wyżej, a mianowicie z lat 1805–1826 oraz 1861–1863. Księgi metrykalne z lat 1827–1832, 1836, 1838, 1859, 1860, 1864 i 1943 oraz późniejsze są dla nas niedostępne, gdyż nie wiadomo, gdzie się znajdują. Należy również wspomnieć, że w księdze metrykalnej z 1942 r. dostępne są tylko trzy dziesiątki wpisów dotyczących zgonów.

Obecnie możemy śmiało stwierdzić, że na cmentarzu katolickim w Łucku pochowano co najmniej 15 tys. katolików, których będziemy mogli wymienić z imienia i nazwiska. Oprócz nich pochowano tu również polskich, niemieckich i radzieckich żołnierzy, a także nieznaną liczbę cywilów w czasach radzieckich.

Na pierwszy rzut oka wydaje się, że nie można tu pochować takiej liczby zmarłych, cmentarz funkcjonował jednak przez półtora wieku, a praktyka pochówku kilku osób w jednym grobie była powszechna. Dla porównania, na Cmentarzu Łyczakowskim we Lwowie pochowanych jest około 300 tys. osób na powierzchni 40 ha, a na Cmentarzu Bajkowym w Kijowie pochowanych jest około 180 tys. osób na powierzchni 72,5 ha, w Warszawie na Powązkach łączna liczba pochowanych przekracza 1 mln, natomiast obecnie można zobaczyć tylko około 180 tys. nagrobków na powierzchni 43 ha.

Jeśli chodzi o tak zwany memoriał w Łucku, to oficjalnie podaje się, że jego powierzchnia wynosi 7,5 ha (jeśli mierzyć w Google Maps, wychodzi nie więcej niż 5 ha). Przed zwiększeniem terenu w drugim dziesięcioleciu XX wieku na cmentarzu miało być pochowanych nie mniej niż 10 tys. katolików na powierzchni około 1,5 ha. Jeśli porównamy te dane do danych dotyczących cmentarzy wymienionych wyżej, zrozumiemy, że ta liczba nie wydaje się niemożliwa.

Szczegółowe statystyki dotyczące liczby wpisów o zgonach w księgach metrykalnych łuckiej parafii katedralnej Świętych Apostołów Piotra i Pawła według lat można znaleźć na stronie łuckiego cmentarza katolickiego «Memorium».

Na zdjęciu: Kaplica wzniesiona na cmentarzu katolickim w Łucku w 1885 r. Fot. Natalia Denysiuk

Artur Aloszyn