Dobiegł końca kolejny rok Harcerskiej Służby Pamięci na Wołyniu. Nie był to łatwy rok do realizacji zaplanowanych przez nasze Centrum Dialogu Kostiuchnówka działań.

Przede wszystkim tocząca się na Ukrainie wojna z rosją wykluczyła udział w naszych działaniach młodzieży harcerskiej i wolontariackiej z Polski. Spowodowała również problemy z naborem dorosłych wolontariuszy. Ataki rakietowe i dronowe na Łuck, Kowel oraz Warasz ciągle przypominały nam, iż spokój w okolicy naszego działania jest tak naprawdę pozorny i w każdej chwili może się skończyć.

Uświadomiliśmy sobie również, że nadal, wzorem lat ubiegłych, każdy przyjazd na Ukrainę musi być połączony z transportem pomocy humanitarnej i sprzętowej dla wojska i dla ludności niosącej na swych barkach ciężar toczących się działań wojennych. Udało nam się kilkanaście razy przywieźć potrzebną pomoc, taką jak wózki inwalidzkie, agregaty prądotwórcze, piły spalinowe, wyposażenie do schronów dla szkół i strażaków. Tylko tak potrafimy i możemy pomóc Przyjaciołom z Ukrainy.

Przekazanie sprzętu strażakom w Maniewiczach

W programie opieki nad miejscami pamięci narodowej zrealizowaliśmy wszystkie zaplanowane na 2025 rok zadania. Dzięki dofinansowaniu i współpracy z Senatem RP, z Ministerstwem Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz Narodowym Instytutem Polskiego Dziedzictwa Kulturowego za Granicą «Polonika», Konsulatem Generalnym RP w Łucku i z Kurią Diecezjalną w Łucku udało nam się przez cały rok utrzymać porządek na następujących Miejscach Pamięci Narodowej i cmentarzach legionowych: w Polskim Lasku koło Kostiuchnówki, w Wołczecku, w Koszyszczach, w Jeziornej, w Maniewiczach, w Werbce, w Kowlu i w Kuklach.

Opieką objęliśmy również mogiły legionowe i pomnik w Trojanówce, kopiec Chwały Legionowej na Polskiej Górze koło Kostiuchnówki, zbiorowe mogiły legionowe w Polskim Lasku koło Kostiuchnówki, w Czersku i w Jabłonce. Uporządkowaliśmy również tzw. Słupy Pamięci na Pobojowisku Legionowym pod Kostiuchnowką, mogiły z wojny polsko-bolszewickiej w Tarakanowie, Cminach i kwaterę w Kowlu oraz mogiły Polaków zamordowanych w Rzezi Wołyńskiej w Parośli, Wydymyrze, Koszyszczach, Zielonym Dębie, Kołkach, Przebrażu i w Puźnikach.

Cmentarze w Wołczecku oraz w Koszyszczach

Studenci przy pracach w Polskim Lasku

Pracujemy w Trojanówce

Dotarliśmy na grób naczelnego kapelana ZHP ks. Mariana Luzara w Równem oraz na cmentarze polskie w Kołkach, Tobołach, Optowej, Janowej Dolinie (obecnie Bazaltowe), Kowlu, Kisielinie, Nowosiółce (obecnie Sadowe) i w Maniewiczach.

Odnowiliśmy, dla nas nadzwyczaj ważne, przedwojenne groby harcerzy i kwaterę dziecięcą w Kowlu oraz mogiły polskich proboszczy i nauczycielki w Maniewiczach.

Grobowce proboszczy maniewickich

Prace nasze objęły sprzątanie miejsc pamięci, wywóz śmieci, usuwanie chwastów, koszenie i wywóz trawy, czyszczenie nagrobków, krzyży, ogrodzeń, alejek, pomników, malowanie nagrobków oraz ogrodzeń, uzupełnienie ziemi, kamieni i żwiru, sadzenie i pielęgnację roślinności ozdobnej, wycinkę starych drzew i gałęzi.

Tak szeroki zakres działań możliwy był dzięki współpracy z wolontariuszami z takich organizacji jak: Harcerski Hufiec Wołyń, Oddział Stowarzyszenia Kultury Polskiej na Wołyniu im. Ewy Felińskiej w Maniewiczach, Towarzystwo Kultury Polskiej w Kowlu, Kulturalno-Oświatowe Centrum im. Tadeusza Czackiego w Zdołbunowie, Muzeum Kisielina, rzymskokatolicka parafia Ducha Świętego w Maniewiczach oraz z uczniami, nauczycielami i mieszkańcami z Kostiuchnówki i Werbki. Wsparli nas również studenci polonistyki na Uniwersytecie Wołyńskim im. Łesi Ukrainki w Łucku oraz turystyki z Wołyńskiego Zawodowego Kolegium Narodowego Uniwersytetu Technologii Żywności. Z Polski na nasz apel przyjechali wolontariusze z Łodzi, Mielca i ze Zgierza.

Nasze działania w 2025 r. zapewniły organizację serii uroczystości i obchodów związanych z upamiętnieniem bohaterów walk o niepodległość i ofiar wojny, w tym również tych, których miejsc spoczynku do tej pory nie odnaleziono. Zorganizowaliśmy i byliśmy współorganizatorami takich wołyńskich uroczystości, jak:

1. 12 lipca – obchody rocznicy Rzezi Wołyńskiej we wsi Zielony Dąb.

2. 23 sierpnia – obchody Dnia Wojska Polskiego i podsumowanie letnich prac na Pobojowisku Legionowym pod Kostiuchnówką.

3. 5 listopada – pobranie Ognia Niepodległości z cmentarza legionowego w Polskim Lasku i przejazd harcerzy Hufca ZHP Zgierz Sztafetą Rowerową na centralne obchody Święta Niepodległości w Warszawie.

4. 5 listopada – wernisaż wystawy pt. «Harcerze Ziemi Łódzkiej – Bohaterowie Katynia, Miednoje, Charkowa, Bykowni…» w Kostiuchnówce w związku z obchodami Roku Katyńskiego.

Uroczystości w Zielonym Dębie

Pobranie Ognia Niepodległości w Polskim Lasku 5 listopada

Wzięli w nich udział obok licznych delegacji z Polski i Ukrainy nasi niezawodni Przyjaciele: Wojewoda Łódzki Pani Dorota Ryl, Konsul RP w Łucku Pan Krzysztof Wasilewski, Jego Ekscelencja Ksiądz Biskup Witalij Skomarowski, wiceprzewodniczący Wołyńskiej Rady Obwodowej Pan Hryhorij Pustowit, przewodniczący Maniewickiej Hromady Oleksandr Hawryluk.

W 2025 r. po raz kolejny oddaliśmy nasz ośrodek w Kostiuchnówce środowiskom polskim i harcerzom z Wołynia na różnego rodzaju spotkania, szkolenia i biwaki, które na celu miały umocnienie i zbliżenie tych środowisk. Zorganizowaliśmy wspólnie z Hufcem Wołyń kolonie dla kilkudziesięciu harcerzy w Polsce w Małym Cichym koło Zakopanego. Młodzież wołyńska spotkała się tam ze swoimi rówieśnikami z Polski i odpoczywając zwiedzała ten urokliwy zakątek naszego kraju.

Harcerki na szkoleniu w CDK

Byli zawsze z nami i przy nas redaktorzy «Monitora Wołyńskiego». Ale to na naszą prośbę w związku z sytuacją wojenną na Ukrainie oraz bezpieczeństwem naszego zespołu Centrum Dialogu Kostiuchnówka do niezbędnego minimum ograniczyliśmy doniesienia o prowadzonych przez nas działaniach.

Podsumowując ostatni rok prac Harcerskiej Służby Pamięci na Wołyniu trzeba podkreślić olbrzymie wsparcie i zaangażowanie naszych Przyjaciół z Ukrainy oraz determinacje i oddanie sprawie polskich wolontariuszy i instruktorów Centrum Dialogu Kostiuchnówka. I jak co roku możemy powiedzieć, że objęte naszą opieką Polskie Miejsca Pamięci Narodowej na Wołyniu są godnymi miejscami spoczynku naszych bohaterów.

Harcerze pracują w Polskim Lasku

Prace na cmentarzu legionowym w Werbce oraz na Reducie Piłsudskiego

Kwatera legionowa w Kuklach

Mogiła Legionowa w Czersku oraz cmentarz w Kisielinie

Prace w Koszyszczach

Cmentarze Legionowe w Jeziornej oraz w Maniewiczach

Prace w Kołkach

Porządkujemy mogiłę zbiorową polskich żołnierzy na Tarakanowskim Forcie

Porządki na cmentarzu w Tobołach

Pracujemy w Parośli

Wolontariusze ze szkoły w Werbce koło Kowla

Wolontariusze na cmentarzu w Kowlu na kwaterze z czasów wojny polsko bolszewickiej

Wolontariusze w Przebrażu

Żywa lekcja historii dla wolontariuszy z Radomyśla

Po pracach na Polskiej Górze

Hm. Jarosław Górecki,

dyrektor Centrum Dialogu Kostiuchnówka

Zdjęcia udostępnione przez autora

Na głównym zdjęciu: Wolontariusze z Mielca

***