Kościół Świętej Anny, znajdujący się w Kowlu przy ulicy Werbyckiego, jest dobrze znany mieszkańcom i gościom miasta. Jednak znacznie mniej osób wie o jego poprzedniku, który był również pod wezwaniem Świętej Anny i stał na Starym Mieście.

Historia kościoła katolickiego w Kowlu sięga końca XVI wieku, a dokładnie 1591 r. Jednak już w pierwszym stuleciu swojego istnienia świątynia została zniszczona przez wojska kozackie Bohdana Chmielnickiego. Lokalna społeczność bardzo ucierpiała i zmniejszyła się liczebnie, zwłaszcza dotyczyło to wyznawców katolicyzmu oraz judaizmu. Zginął także proboszcz katolickiej parafii ks. Jakub Kosiński.

Później ta drewniana świątynia została odrestaurowana na koszt starosty Stefana Leszczyńskiego, konsekracji dokonano jednak dopiero w 1725 r. Tym razem kościół stał przez ponad 100 lat, aż został zniszczony przez wielki pożar, który przetoczył się przez Kowel.

Świątynię trzeba było ponownie odbudowywać. Według źródeł historycznych budowę ukończono w 1854 r. Wygląd tego kościoła można zobaczyć na licznych fotografiach z początku XX wieku. Jedną z nich, kupioną za granicą, mam możliwość Państwu dziś pokazać.

Pocztówka datowana na 31 grudnia 1917 r.

Jak widać, architektura kościoła była ogólnie dość prosta: drewniana konstrukcja z blaszanym dachem. Przy kościele stała dzwonnica.

Kościół Świętej Anny na starych zdjęciach

Ten kościół, podobnie jak jego zniszczeni poprzednicy, znajdował się w starej, części Kowla, położonej na wyspie, która obecnie nazywana jest przez mieszkańców Starym Miastem. Za pomocą zdjęć lotniczych z czasów II wojny światowej udało się dokładnie ustalić lokalizację zniszczonego kościoła.

Kościół mieścił się przy obecnej ulicy Kijowskiej, dosłownie sto metrów od prawosławnego Soboru Zwiastowania. Dzisiaj w tym miejscu znajdują się prywatne budynki i targ.

Zdjęcie satelitarne ilustrujące lokalizację kościoła

Wiele źródeł, zwłaszcza polskojęzycznych, twierdzi, że kościół został zburzony w 1945 r., czyli po zakończeniu walk o Kowel. Informacji tych nie potwierdzają jednak wspominane zdjęcia lotnicze, ponieważ zdjęcia zrobione 1 i 8 czerwca 1944 r. wyraźnie pokazują, jak fatalny był ten tydzień walk dla kościoła Świętej Anny.

Kościół na zdjęciu lotniczym przed i po zniszczeniu podczas walk o Kowel

Biorąc pod uwagę fakt, że w ciągu tego tygodnia wiele budynków w Kowlu zostało zniszczonych lub poważnie uszkodzonych, można domyślić się, że drewniany kościół po prostu spłonął w chaosie walk.

Jednak historia katolickiej parafii Świętej Anny w Kowlu na tym się nie kończy. Została wznowiona już za czasów niepodległej Ukrainy, w 1993 r.

Później, na terenie byłego przedsiębiorstwa autobusowego, przy obecnej ulicy Werbyckiego, rozpoczęto prace przygotowawcze mające na celu przeniesienie tu starożytnej świątyni, zabytku architektury z XVIII wieku, drewnianego kościoła Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny ze wsi Wiszenki (ówczesny rejon rożyszczeński).

Kościół we wsi Wiszenki. Zdjęcie ze strony internetowej rkc.in.ua

Wiadomo, że pierwszą świątynię w Wiszenkach zbudowano w 1639 r. Jednak w 1771 r. została ona faktycznie przebudowana. Zachowane zdjęcia ilustrują dość zły stan kościoła w latach 90. XX wieku. W 1996 r. przeniesiono go do Kowla, odnowiono i konsekrowano pod wezwaniem Świętej Anny.

Kościół Świętej Anny w Kowlu, przeniesiony ze wsi Wiszenki. Zdjęcie: Natalia Denysiuk, 2022 r.

Tekst i zdjęcia: Аndrij Myroniuk