«Ratując życie innych, złożyli w ofierze własne» – tragiczna historia Wiktorii i Józefa Ulmów oraz szóstki ich dzieci stała się inspiracją do nadania Muzeum Polaków Ratujących Żydów na Podkarpaciu imienia Rodziny Ulmów. Muzeum można zwiedzać od 17 marca.    

Muzeum w Markowej to pierwsza w Polsce placówka muzealna poświęcona wszystkim Polakom ratującym Żydów. Dotychczas nie było w Polsce miejsca, w którym w szerokim kontekście i w usystematyzowany sposób prezentowane byłyby sylwetki bohaterów, którzy z narażeniem życia decydowali się pomóc skazanym na zagładę żydowskim współobywatelom.

Inspirowane losami Ulmów Muzeum, ukazuje historie polskich bohaterów z czasów niemieckiej okupacji w latach 1939–45. Podczas II wojny światowej Rzesza Niemiecka zdecydowała o «ostatecznym rozwiązaniu kwestii Żydowskiej». Polacy za jakąkolwiek pomoc Żydom byli skazywani na śmierć. Odpowiedzialność zbiorowa całych rodzin podlegała drakońskiemu prawu tylko w okupowanej przez Niemców Polsce. Pomimo groźby egzekucji wielu Polaków decydowało się pomagać żydowskim sąsiadom, znajomym, ale też zupełnie obcym ludziom. Wśród nich była rodzina Ulmów z Markowej.

Przed II wojną światową w największej w Polsce wsi Markowa zamieszkiwało prawie 4 500 osób, w tym 30 rodzin żydowskich. Rodzina Ulmów udzieliła schronienia dwóm żydowskim rodzinom: Szallów i Goldmanów. W nocy 24 marca 1944 r. żandarmeria niemiecka w asyście granatowych policjantów wkroczyła do domu Ulmów. Na oczach świadków brutalnie rozstrzelano Józefa Ulmę i jego żonę Wiktorię będącą w dziewiątym miesiącu ciąży, szóstkę ich dzieci oraz ośmioro ukrywanych przez rodzinę Żydów. Heroiczna postawa Ulmów stała się symbolem poświęcenia wszystkich Polaków, którzy podczas wojny ratowali Żydów.

W Markowej można poznać m.in. historię Józefa Ulmy – wyróżniającego się obywatela, działacza społecznego, który jako pierwszy wprowadzał innowacyjne metody sadownictwa i ogrodnictwa. Działał w Kole Młodzieży Katolickiej i wspierał Stronnictwo Ludowe Związku Młodzieży Wiejskiej «Wici», w którym był bibliotekarzem. Jego największą pasją była jednak fotografia. Własnoręcznie skonstruował aparat fotograficzny, za pomocą którego wykonywał tysiące zdjęć rodziny i znajomych.

Historia rodziny Ulmów nie jest odosobniona. Obok powszechnie znanych na całym świecie nazwisk takich jak Irena Sendlerowa czy Jan Karski, istniało tysiące bezimiennych polskich bohaterów ratujących Żydów, o których pamięć uległa zatarciu. O historiach Polskich rodzin ratujących Żydów w czasie II wojny światowej można przeczytać w opracowaniu «Polacy ratujący Żydów w czasie II wojny światowej».

Izraelski Instytut Pamięci Męczenników i Bohaterów Holocaustu Yad Vashem w 1995 r. przyznał pośmiertnie rodzinie Ulmów medal Sprawiedliwy Wśród Narodów Świata. Dla uczczenia tamtych wydarzeń w 2004 r. odsłonięto pomnik upamiętniający męczeńską śmierć rodziny.

Uroczyste otwarcie Muzeum w Markowej odbyło się 17 marca 2016 r. W wydarzeniach upamiętniających bohaterską postawę Ulmów wziął udział Prezydent RP Andrzej Duda oraz wielu zagranicznych gości.

Źródło: luck.msz.gov.pl
Foto: Urząd Marszałkowski Województwa Podkarpackiego