788 – dokładnie tyle osób w obwodzie wołyńskim zadeklarowało swoją polską narodowość w ostatnim spisie ludności na Ukrainie przeprowadzonym w 2001 r.
Życiu Polaków na Ukrainie zostało poświęcone spotkanie z językoznawcą, prof. Instytutu Slawistyki PAN Heleną Krasowską. Miało ono miejsce 3 listopada w Klubie Polskim w Łucku. Wykład «Język i tożsamość na pograniczu kultur» dotyczył przede wszystkim Polaków mieszkających na Bukowinie i Wschodniej Ukrainie, gdzie prof. Helena Krasowska prowadziła badania.
Na wstępie przypomniała ona uczestnikom spotkania dane z ostatniego spisu ludności na Ukrainie. W 2001 r. swoją polską narodowość zadeklarowało 144 tys. mieszkańców Ukrainy. 12,9 proc. Polaków uznało język polski za język ojczysty, 71,0 proc. jako ojczysty wskazało język ukraiński, 15,6 proc. – rosyjski. Najwięcej Polaków – 49 tys. osób – zamieszkiwało wówczas Żytomierszczyznę. Natomiast w obwodzie wołyńskim w 2001 r. polską narodowość zadeklarowało 788 osób, wśród których 19,5 proc. uznało polski za język ojczysty, 68,8 proc. – ukraiński, 9,4 proc. – rosyjski, 2,3 proc. – inny język uważało za język ojczysty. Helena Krasowska podkreśliła jednak, że spis ludności z 2001 r. nie wyjaśniał, czym jest język ojczysty. Osoba dwujęzyczna nie miała możliwości wyboru, jaki język wskazać, ponieważ ankieta tego nie przewidywała.
Prof. Helena Krasowska zwróciła uwagę na to, jak na terenie Południowo-Wschodniej Ukrainy pojawiali się Polacy. Były to m.in. skutki dobrowolnej migracji zarobkowej, zsyłek i deportacji oraz polityki władz sowieckich w zakresie służby wojskowej czy przymusowej pracy po studiach. W obwodzie donieckim narodowość polską w 2001 r. zadeklarowało 4300 osób (0,09 proc. ogółu mieszkańców), w obwodzie zaporoskim – 1800 (0,1 proc.). Helena Krasowska podkreśliła, że te liczby w obu obwodach są zaniżone, co wynika z faktu zatajania tożsamości narodowej przez ankietowanych. Powiedziała także, że nawet w niepodległej Ukrainie niektórzy z nich bali się przyznać własnym dzieciom, że są Polakami. Respondenci najstarszego pokolenia oraz części średniego używali tu południowo-wschodniej lub północno-wschodniej polszczyzny kresowej pozostającej w ciągłej łączności z językiem ukraińskim i rosyjskim. Z powodu wojny od 2014 r. mieszkańcy Wschodniej Ukrainy, w tym mniejszość polska, rozpoczęli migrować na inne obszary Ukrainy oraz za granicę. W obecnej sytuacji trudno powiedzieć, ile osób polskiego pochodzenia mieszka na okupowanych terenach.
W obwodzie czerniowieckim, na Bukowinie Karpackiej, Polacy osiedlali się od XVIII wieku. Grupa ta była różnorodna pod względem miejsc pochodzenia: były to przeważnie Galicja, Małopolska oraz region Czadecki na Słowacji. W obwodzie czerniowieckim w 2001 r. spis ludności wykazał 3367 osób polskiego pochodzenia. Na Bukowinie używa się tzw. polszczyzny ogólnobukowińskiej, która jest kontynuacją polszczyzny Południowo-Wschodnich Kresów. Miejscowi Polacy na co dzień rozmawiają w języku ukraińskim lub rumuńskim, polszczyzny używają w sytuacjach wyjątkowych. Najstarsze, do dziś istniejące zwarte polskie skupiska góralskie na Północnej Bukowinie na Ukrainie to m.in. Tereblecze i Stara Huta, gdzie Polacy posługują się polską gwarą w domach rodzinnych oraz sferach sąsiedzkich.
«Stopień poczucia tożsamości narodowej na Bukowinie jest znacznie wyższy» – uważa Helena Krasowska. Polacy pomimo zakazów ze strony władz sowieckich skupiali się tu wokół Kościoła i rodziny, w wiejskich domach niektórych polskich rodzin, które nieraz służyły jako lokale, gdzie uczono się języka polskiego. Polacy na Wschodniej Ukrainie przeżyli natomiast okres władzy sowieckiej w oddaleniu od Polski, Kościoła oraz organizacji polskich. Żyli w znacznie większym rozproszeniu. Współczesna polskość na Wschodniej Ukrainie jest «adaptowana z Polski, przywieziona w gotowej postaci, przeniesiona tu przez telewizję lub Internet»
Natalia DENYSIUK
Foto: www.facebook.com/Klub Polski w Łucku
CZYTAJ TAKŻE:
W ŁUCKU OTWARTO «KLUB POLSKI». FOTO
SPOTKANIE Z HISTORIĄ: WARSZAWA
INTERESUJĄCO O DYPLOMACJI W «KLUBIE POLSKIM»
