Najpierw studiował fizykę na Uniwersytecie Warszawskim, następnie zgłębiał filozofię w Krakowie na Uniwersytecie Jagiellońskim, by w końcu zdecydować się na reżyserię w Państwowej Wyższej Szkole Filmowej w Łodzi.

W czasie studiów Krzysztof Zanussi nakręcił osiem etiud filmowych, z których najciekawszą okazała się ta z roku 1965 zatytułowana «Śmierć prowincjała». Jego debiutem pełnometrażowym był film «Struktura kryształu» wyreżyserowany w roku 1969. Od tego momentu nastąpiły dla artysty dwie dekady wypełnione wytężona pracą reżyserską. Pierwszy okres otrzymał nazwę Kino Młodej Kultury i objął lata 1969–1974, a drugi, bardziej znany dzisiejszym widzom, to Kino Moralnego Niepokoju, obejmujący lata 1976–1980, czyli ostatnie lata rządów Edwarda Gierka i powstanie «Solidarności».

Najbardziej znaczącymi filmami reżysera z pierwszego okresu były wspomniana już «Struktura kryształu», a także «Za ścianą», «Hipoteza», «Bilans kwartalny» oraz najciekawszy film z tych lat «Iluminacja». Reżysera pociągały wówczas rozważania moralne jednostki w świecie, przyjęcie lub odrzucenie dobra, szukanie wolności w czasach, gdzie większość problemów wolność tę bardzo ogranicza.

Z epoki Kina Moralnego Niepokoju na pewno warto obejrzeć «Barwy ochronne», «Lekcję anatomii», «Spiralę», «Constans» i «Kontrakt». Zanussi kontynuuje w nich swoje rozmyślania o człowieku rzuconym w system realnego socjalizmu, stojącym przed wieloma ograniczeniami wolności, szukającym Boga i wartości ważniejszych niż tylko «mieć».

Najbardziej znaczącym filmem Zanussiego z lat spędzonych na emigracji 1981–1988 był nakręcony w Polsce w 1984 r. «Rok spokojnego słońca». Głównie jednak w tej dekadzie realizował swoje plany artystyczne na Zachodzie stając się twórcą europejskim. Nakręcił wtedy «Pokuszenie», «Z dalekiego kraju», «Sinobrody», «Paradygmat czyli potęga zła» oraz «Gdzieśkolwiek jest jeśliś jest?»

Po 1989 r. Krzysztof Zanussi nadal reżyserował filmy zmuszające widza do myślenia, określania się wobec najważniejszych w życiu spraw. Są wśród nich «Stan posiadania», «Długa rozmowa z ptakiem», «Życie za życie. Maksymilian Kolbe», «Cwał» oraz «Brat naszego Boga».

W 2000 r. wyreżyserował film «Życie jako śmiertelna choroba przenoszona drogą płciową». Potem były «Serce na dłoni» w koprodukcji polsko-ukraińskiej, «Eter» i «Liczba doskonała».

Krzysztof Zanussi od początku swojej kariery reżyserskiej mówił w swoich filmach o najważniejszych wartościach w życiu ludzkim. Podkreślał rolę wolności jednostki i możliwość wyboru między dobrem i złem. Wiedział jednak, że człowiek ma wiele wymiarów, trudno więc w pewnych przypadkach wskazać ostatecznie, dlaczego wybiera złą drogę, i potępić go całkowicie.

Częstym motywem filmów Zanussiego jest śmierć i zaduma nad tym, czego nie umiemy sobie do końca wyjaśnić: jaki i czy jest sens życia oraz dlaczego musi zostać zakończone umieraniem. Jego dzieła zawierają podstawową sprzeczność tkwiącą w Zanussim jako chrześcijaninie i jako naukowcu. W swojej twórczości próbuje godzić przeciwieństwa, które nas otaczają: dobro i zło, miłość i nienawiść, szczęście i nieszczęście, życie i śmierć, naukę i religię. Zawsze stawia swoich bohaterów przed wyborem moralnym. Zadaje najtrudniejsze pytania o nasze przeznaczenie, los, fatum i wybory w kolejnych etapach naszego życia.

Krzysztof Zanussi otrzymał wiele nagród filmowych, tytuły «honoris causa», ordery i odznaczenia. Był także krytykowany za nieudane filmy, których w swym dorobku reżyserskim miał również sporo. Jest jednak nadal aktywny zawodowo, reżyseruje filmy, pracuje w teatrze, udziela wywiadów i nadal wykłada na różnych uczelniach.

Reżyser był wśród grupy artystów, którzy potępili aresztowanie przez Rosjan ukraińskiego reżysera Oleha Sencowa, bombardowanie Czeczenii i agresję na Ukrainę.

«Artystą jest się dopiero wtedy, gdy umie się coś zrobić dobrze na pięć sposobów i umie się wybrać ten, który jest najlepszy» – powiedział o twórczości Krzysztof Zanussi. Życzymy temu wybitnemu artyście wielu lat aktywnego życia, by stworzył jeszcze ciekawe, mądre filmy, sztuki teatralne i motywował swoich studentów do szukania w kręconych przez siebie filmach głębszych prawd o człowieku i świecie.

Wiesław Pisarski,
nauczyciel języka polskiego skierowany do Kowla przez ORPEG

Na zdjęciach: spotkanie studentów z Łucka z Krzysztofem Zanussim w ramach Dni Kultury Chrześcijańskiej. Czerwiec 2017 r. Fot. Iryna Kanahejewa