Kto by pomyślał, że Polskie Radio jest z nami już sto lat. Wyobrażam sobie życie bez telewizji, ale bez radia już nie. Towarzyszyło mi zawsze. Należę do tej grupy, która szczególnie była związana z Programem 3 Polskiego Radia, z programem satyrycznym «60 minut na godzinę» emitowanym w latach 1974 – 1981 i z «Listą Przebojów Programu 3» Marka Niedźwieckiego nadawaną od 1982 r. do 2020 r.

Dyrektorem Spółki Akcyjnej Polskiego Towarzystwa Radiotechnicznego był Roman Rudniewski. To on 1 lutego 1925 r. komunikatem: «Tu Próbna Stacja Radionadawcza Polskiego Towarzystwa Radiotechnicznego, fala 285 metrów», wygłoszonym ze studia przy ul. Narbutta 29 w Warszawie, zapoczątkował emisję radiową w niepodległej Polsce. Pierwszym prezesem spółki z o.o. «Polskie Radio» był Zbigniew Chamiec, który znacznie przyczynił się do powstania tej instytucji.

Pierwszą oficjalną audycję nadano 18 kwietnia 1926 r. Słowa «Halo, halo, Polskie radio Warszawa, fala 480 metrów» wypowiedziała na antenie spikerka Janina Sztompkówna. Do 1939 r. radio rozwijało się niezwykle dynamicznie. Powstały rozgłośnie regionalne w Krakowie, Katowicach, Wilnie, we Lwowie, w Łodzi, Toruniu i w Baranowiczach. W 1931 r. uruchomiono stację nadawczą w Raszynie – jedną z najpotężniejszych wtedy w Europie.

Polskie Radio pełniło funkcję państwowotwórczą, promując polską kulturę, język i tożsamość po odzyskaniu przez kraj niepodległości.

W czasie Kampanii Wrześniowej Polskie Radio odegrało kluczową rolę informacyjną. Po zniszczeniu stacji nadawczej w Raszynie zaczęła nadawać stacja Warszawa II. Przemówienia prezydenta Warszawy Stefana Starzyńskiego i ppłk. Wacława Lipińskiego były symbolem oporu. Po zajęciu Polski przez Niemców radio zostało przez nich przejęte, stając się narzędziem propagandy i dezinformacji. W 1944 r. powstało podziemne Radio «Błyskawica», które nadawało informacje o przebiegu Powstania Warszawskiego i było ważnym źródłem informacji dla powstańców i mieszkańców Warszawy.

Jesienią 1939 r. w Łucku miała zostać uruchomiona stacja Polskie Radio Łuck. Gmach dla niej zaprojektował architekt Tadeusz Łobos. W związku z wybuchem wojny stacja nie rozpoczęła swojej działalności. Obecnie w wybudowanym na jej potrzeby budynku przy ulicy Potebni 52 mieści się Łucka Wyższa Szkoła Zawodowa Budownictwa i Architektury.

Łucka Wyższa Szkoła Zawodowa Budownictwa i Architektury. Gmach został wzniesiony w przededniu II wojny światowej na potrzeby Polskiego Radia Łuck. Fot. Łucka Wyższa Szkoła Zawodowa Budownictwa i Architektury

Po wojnie Polskie Radio zostało znacjonalizowane. W 1944 r. powstała tymczasowa rozgłośnia «Pszczółka» nadająca z bocznicy kolejowej w Lublinie. W 1949 r. radio zostało przekształcone w Centralny Urząd Radiofonii, a później w Komitet ds. Radiofonii «Polskie Radio» podlegający prezesowi Rady Ministrów. W latach 50. i 60. emitowano audycje literackie, koncerty, słuchowiska i programy dla dzieci. Powstały kultowe audycje, takie jak «Matysiakowie», «W Jezioranach» czy «Lato z Radiem». Kontynuowano audycję przedwojenną «Podwieczorek przy mikrofonie». W 1957 r. powstało Studio Eksperymentalne, a w 1958 r. rozpoczął nadawanie Program III przeznaczony dla młodych słuchaczy. W 1974 r. zbudowano najwyższy maszt radiowy na świecie w Konstantynowie, który niestety w 1991 r. zawalił się.

Po upadku socjalizmu Polskie Radio przeszło transformację. W 1992 r. Sejm uchwalił Ustawę o Radiofonii i Telewizji, dzieląc Polskie Radio na spółkę akcyjną i rozgłośnie regionalne. W 1994 r. powstały: Informacyjna Agencja Radiowa, Radiowe Centrum Kultury Ludowej oraz Polskie Radio Bis. W 1999 r. uruchomiono Radiowe Centrum Nadawcze w Solcu Kujawskim. W 2005 r. Polskie Radio otrzymało Złoty Medal «Zasłużony Kulturze Gloria Artis». W kolejnych latach rozwinięto emisję cyfrową DAB+, uruchomiono nowe kanały tematyczne i internetowe. W 2010 r. uruchomiono stronę internetową: moje.polskieradio.pl. W tym też roku w Teatrze Polskim w Warszawie odbyła się gala z okazji 85-lecia powstania radia. Na scenie teatru wystąpił wtedy Sting z Polską Orkiestrą Radiową pod dyrekcją Adama Sztaby.

Obecnie możemy posłuchać następujących stacji: Polskiego Radia I, II, III, Radia 24, Radia dla Zagranicy, Czwórki, Chopina, Radia Dzieciom, Radia Kierowców i Radia dla Ukrainy.

Polskie Radio kontynuuje swoją misję jako publiczny nadawca. Współpracuje z Europejską Unią Radiową, rozwija emisję cyfrową, tworzy podcasty i transmisje on-line. Cały czas pozostaje ważnym elementem polskiej kultury i historii. Jest instytucją, która przez sto lat towarzyszyła Polakom w najważniejszych momentach historii. Od pionierskich prób po cyfrową nowoczesność, pozostaje jednym z najważniejszych filarów polskiej tożsamości. Należy tylko mieć nadzieję, że wolne będzie od politycznych nacisków oraz zawsze obiektywne i rzetelne.

Dziennikarz muzyczny Marek Niedźwiecki pisał, że nie wierzy w życie pozaradiowe. Myślę, że większość Polaków wyobraża sobie swoje mieszkania i domy bez telewizji, ale już bez radia na pewno nie.

Dostojnemu Jubilatowi – Polskiemu Radiu – z okazji setnej rocznicy urodzin życzymy kolejnych ciekawych audycji, dobrej muzyki i wielu słuchaczy.

Wiesław Pisarski,

nauczyciel skierowany do Kowla przez ORPEG

Na głównym zdjęciu: Budynek Polskiego Radia w Warszawie. Autor – Adrian Grycuk, CC BY-SA 3.0 PL