«Przez dłuższy okres prowadził walkę przeciw robotnikom i chłopom» – w ten sposób w postanowieniu o pociągnięciu do odpowiedzialności karnej z dnia 19 grudnia 1939 r. określono «przestępstwa» popełnione wg sowietów przez Stanisława Pacholczyka, któremu poświęcamy ten artykuł.

Stanisław Pacholczyk urodził się 13 listopada 1895 r. w Gierłachowie (obecnie powiat rawicki w województwie wielkopolskim). Wiadomo, że jego ojciec Marcin (69 lat; tutaj i dalej wiek krewnych jest podawany według stanu na 1939 r.) pracował jako robotnik najemny u właścicieli ziemskich. W sprawie karnej przechowywanej w Państwowym Archiwum Obwodu Rówieńskiego, która była źródłem do napisania tego szkicu biograficznego, brak informacji o matce Stanisława.

Wiadomo, że Stanisław Pacholczyk ukończył niemiecką szkołę, dzięki czemu dobrze znał język niemiecki.

W latach 1915–1917 (lub 1915–1918 zgodnie z innym dokumentem) służył w wojsku niemieckim w 11 Pułku Piechoty, skąd został zdemobilizowany w stopniu gefrajtra (polski odpowiednik – starszy szeregowy). W 1919 r. rozpoczął służbę w Wojsku Polskim. Po awansie na kaprala trafił do 62 Pułku Piechoty.

W 1920 r. Pacholczyk uczestniczył w wojnie polsko-bolszewickiej. Brał udział w walkach z Armią Czerwoną w Berdyczowie oraz na stacji Koziatyn.

W Równem Stanisław Pacholczyk mieszkał przy ulicy Wolskiej 3 razem z żoną Wiktorią (42 lata) i dziećmi: Stanisławą (18 lat), Anną (16 lat), Edwardem (14 lat) і Mieczysławem (11 lat).

Od 1921 r. do ustanowienia władzy radzieckiej bohater tego tekstu pracował jako starszy policjant w I komisariacie policji w Równem. We współczesnej policji odpowiednikiem tego komisariatu jest wydział ruchu drogowego. Pacholczyk został odznaczony Medalem za Długoletnią Służbę.

Podobnie jak większość policjantów pracujących w Równem, Stanisław Pacholczyk został aresztowany 18 września 1939 r. Osadzono go w rówieńskim więzieniu.

W czasie śledztwa, na które więzień oczekiwał od 18 września do 18 grudnia 1939 r., został przesłuchany tylko dwukrotnie. Protokoły przesłuchań zawierają jedynie po kilka pytań dotyczących odznaczeń, udziału w wojnie polsko-bolszewickiej, a także tego, jak długo zatrzymany służył w policji oraz czy podejmując się tej pracy uświadamiał sobie, że «będzie walczył przeciw robotnikom i chłopom». 29 grudnia 1939 r. śledztwo dobiegło końca і sprawa została przekazana do Kolegium Specjalnego.

Na mocy decyzji Kolegium Specjalnego NKWD ZSRR z dnia 2 listopada 1940 r. «za aktywną walkę przeciw ruchowi rewolucyjnemu» Stanisław Pacholczyk został skazany na osiem lat pozbawienia wolności w poprawczych obozach pracy. W celu odbycia kary został skierowany do obozu «Iwdelłag».

Według postanowienia Prokuratury Obwodu Rówieńskiego z dnia 31 lipca 1989 r. Stanisław Pacholczyk został zrehabilitowany.

Poszukując informacji o dalszych losach bohatera tego tekstu natrafiliśmy na artykuł pt. «Rodzeństwo spotkało się po 60 latach we Wrocławiu» opublikowany w 2001 r. w «Gazecie Wyborczej». Wynika z niego, że rodzina Pacholczyków w 1940 r. została wywieziona na Sybir. Stanisław spotkał się z nimi po opuszczeniu łagru na mocy amnestii dla polskich obywateli. Następnie razem z synem Edwardem postanowili zaciągnąć się do Armii Andersa. Stanisław Pacholczyk wkrótce zmarł, Edward po wojnie trafił do Argentyny, a pozostali członkowie rodziny zamieszkali w Polsce.

Udało się nam także nawiązać kontakt z wnukiem Stanisława Pacholczyka – Andrzejem Korusem. Przesłane przez niego uzupełnienie do tego tekstu przedstawiamy Państwu tu.

Tetiana Samsoniuk

P. S.: Materiały rubryki «Ocaleni od zapomnienia» zostały opracowane przez Tetianę Samsoniuk na podstawie akt radzieckich organów ścigania przechowywanych w Państwowym Archiwum Obwodu Rówieńskiego, w zbiorach Zarządu KGB Ukraińskiej SRR w Obwodzie Rówieńskim (1919–1957) oraz w Archiwum Zarządu Służby Bezpieczeństwa Ukrainy. Będziemy wdzięczni, jeżeli odezwą się Czytelnicy, krewni lub bliscy bohaterów naszej rubryki, którzy posiadają o nich dodatkowe informacje.

CZYTAJ TAKŻE:

OCALENI OD ZAPOMNIENIA: LUDWIK PARZÓCH

OCALENI OD ZAPOMNIENIA: PIOTR KRAL

OCALENI OD ZAPOMNIENIA: ADAM ZDOLIŃSKI

OCALENI OD ZAPOMNIENIA: MARCIN WALCZAK

OCALENI OD ZAPOMNIENIA: GRZEGORZ GOTKOWICZ

OCALENI OD ZAPOMNIENIA: JÓZEF BROSZCZYK

OCALENI OD ZAPOMNIENIA: JAN TURCZYN

OCALENI OD ZAPOMNIENIA: PIOTR KRAL

OCALENI OD ZAPOMNIENIA: HENRYK PYT

OCALENI OD ZAPOMNIENIA: JERZY STECKI

OCALENI OD ZAPOMNIENIA: STEFAN ŁANUCHA

OCALENI OD ZAPOMNIENIA: RADZIECKIE REPRESJE WOBEC FUNKCJONARIUSZY POLSKIEJ POLICJI PAŃSTWOWEJ