Masowa migracja Czechów na Wołyń, ulgi dla nich, szkoły, mecenasi oraz rodzina Zemanów to tylko część tematów poruszonych w nowym filmie wyprodukowanym przez zespół Międzynarodowego Festiwalu Literackiego «Frontera».

Dr hab. Switłana Szulha, historyk, docent Katedry Historii Powszechnej na Wołyńskim Uniwersytecie Narodowym im. Łesi Ukrainki, autorka monografii «Czesi na Zachodnim Wołyniu: od osiedlenia do reemigracji», od wielu lat zgłębia historię wołyńskich Czechów. W rozmowie z dyrektorką Festiwalu «Frontera» Ełłą Jacutą podzieliła się ciekawostkami z tego zakresu.

Migracja Czechów na Wołyń rozpoczęła się w połowie XIX w. W odróżnieniu od innych wspólnot etnicznych otrzymali liczne ulgi, dzięki czemu np. nie musieli dzierżawić ziemi, gdyż pozwolono im ją kupować. Wkrótce aktywnie rozwijali tu chmielarstwo, zakładali chmielarnie, suszarnie oraz browary.

Jednym z najbardziej znanych wołyńskich Czechów był Vaclav Zeman. To jego rodzina wybudowała w Łucku browar, który do dziś działa pod nazwą «Zeman».

Wołyńscy Czesi pielęgnowali pamięć o swojej historii, rozwijali edukację i kulturę. Jednym z najważniejszych wydarzeń w życiu czeskiej wspólnoty na Wołyniu było wybudowanie w Łucku czeskiej szkoły w latach 20. XX wieku. Placówka znajdowała się przy ulicy Piłsudskiego 19 (dziś ul. Wynnyczenki 31). Obecnie w tym budynku znajduje się Wołyński Pedagogiczny Instytut Kształcenia Podyplomowego oraz siedziba Towarzystwa Czechów «Matice Volyňská». Mecenasem, który wspierał budowę szkoły, był wspomniany wyżej Vaclav Zeman, aktywnie uczestniczący w życiu czeskiej wspólnoty.

Życie kulturalne Czechów skupiało się wokół domów ludowych, które były budowane od chwili ich przyjazdu na Wołyń. Działały przy nich szkoły, kluby oraz towarzystwa sportowe.

W 1946 r. rozpoczął się proces powrotu wołyńskich Czechów do Ojczyzny. Te wydarzenia Switłana Szulha opisała wcześniej na łamach «Monitora Wołyńskiego». W artykule «Minęło 70 lat od rozpoczęcia powrotu Czechów wołyńskich do Ojczyzny» podkreślała, że wracając, Czesi pozostawili na Wołyniu swój majątek: uprawianą przez dziesiątki lat ziemię, budynki, przedsiębiorstwa przemysłowe. Pozostawili również dobrą pamięć o swoich gospodarczych umiejętnościach, miłości do ziemi i tradycjach przyjaznego współżycia z przedstawicielami innych narodowości.

Więcej szczegółów o dziejach wołyńskich Czechów można dowiedzieć się oglądając film wyprodukowany przy wsparciu Ukraińskiego Funduszu Kultury oraz Wołyńskiego Obwodowego Towarzystwa Czechów «Matice Volyňská».

MW
Zdjęcia udostępnił zespół «Frontery»;
zdjęcia tablicy pamiątkowej na budynku dawnej czeskiej szkoły
oraz książki «Czesi na Zachodnim Wołyniu: od osiedlenia do reemigracji» – Anatol Olich