Dzięki digitalizacji różne epoki historyczne stają się coraz bardziej znane i lepiej rozumiane. Na przykład ikonografia I wojny światowej znacznie poszerzyła się w ciągu ostatnich lat o nowe ucyfrowione materiały ciągle ukazujące się w Internecie.
Pewnie dziwnie to brzmi, jednak to właśnie dzięki strasznej i krwawej wojnie możemy dziś tak wiele dowiedzieć się o tym okresie historii naszego kraju.
Wśród prac dziesiątków fotografów wojskowych z polskiej, austriackiej czy rosyjskiej strony tamtego konfliktu zbrojnego jest seria fotografii, wykonanych przez znanego krakowskiego malarza, ilustratora i scenografa Stanisława Janowskiego.
Stanisław Janowski urodził się w Krakowie w 1866 r. Studiował w krakowskiej Szkole Sztuk Pięknych oraz w Królewskiej Akademii Sztuk Pięknych w Monachium.
Będąc już znanym i cenionym malarzem, Janowski w 1901 r. poślubił Gabrielę Zapolską – naszą sławną wołyńską rodaczkę і popularną w owym czasie aktorkę i pisarkę. Projektował i malował kostiumy do sztuk teatralnych Zapolskiej oraz wykładał kostiumologię w szkole dramatycznej założonej przez nią w Krakowie. Reżyserował również jej przedstawienia i projektował scenografię. Po przeprowadzce do Lwowa kierował wędrownym teatrem Gabrieli Zapolskiej, dla którego malował dekoracje. W 1912 r. malarz został mianowany profesorem Wolnej Akademii Sztuki we Lwowie.
Znany malarz do Legionów Polskich wstąpił we wrześniu 1914 r., już po rozwodzie z Zapolską. Brał udział w walkach na Słowacji, w Małopolsce i w Karpatach, a w 1916 r. na Wołyniu, pełniąc funkcję komendanta oddziału sztabowego.
Pozostawił po sobie interesującą dokumentację fotograficzną przedstawiającą Polesie Wołyńskie i żołnierskie życie.
Cykl jego fotografii «Z życia legionisty» znajduje się w zbiorach Muzeum Narodowego w Krakowie i jest dostępny do przeglądania w Internecie.
Dzięki fotografiom Stanisława Janowskiego możemy zobaczyć, jak w owym czasie wyglądały cerkwie w Okońsku, Czewlu, Piasecznej, nieistniejący dziś klasycystyczny kościół w Bucyniu lub myśliwski pałac Sapiehów w Wielicku czy cmentarz w Wołczecku. Te zdjęcia świetnie pokazują, jak wyglądały obozy legionowe, umocnienia polowe i życie codzienne żołnierzy i miejscowej poleskiej ludności.
Cerkiew Wniebowzięcia NMP w Okońsku
Kościół Ofiarowania NMP w Bucyniu
Myśliwski pałac Sapiehów w Wielicku
Cerkiew św. Michała w Piasecznej zajęta na lazaret polowy
Obóz w Piasecznej. Posiłek żołnierski
Pułkownik Stanisław Szeptycki z grupą oficerów
Uroczystość nominacji na wyższe stopnie wojskowe
Przegląd oddziałów Legionów Polskich przez generała Friedricha von Bernhardiego w Czeremosznie
Wykonał również wiele fotografii portretowych swoim kolegom oraz malownicze ujęcia pułkowych koni, które go, jako zawołanego koniarza i świetnego jeźdźca, bardzo fascynowały.
Por. Stanisław Rabiński
Ppor. Tadeusz Grabowski
Rtm. Władysław Belina-Prażmowski i rtm. Juliusz Ostoja-Zagórski
Ćwiczenia konne ułanów 2 Pułku w Czewlu
Oficerowie 2 Pułku Ułanów na maneżu
Konie 2 Pułku Ułanów
Wiadomo, że niektóre fotografie posłużyły mu potem do rysunków, akwarel i obrazów olejnych.
Podczas postoju jego 2 Pułku Ułanów w Czewlu (obecnie rejon starowyżewski) wykonał mnóstwo zdjęć. Jedne z najciekawszych pochodzą ze wspólnej zabawy z miejscową ludnością i zostały wykonane w maju 1916 r. Później artysta ujął to na swoim obrazie, wykorzystując jednocześnie dwie fotografie.
Żołnierze 2 Pułku Ułanów na wiejskiej zabawie w Czewlu
Obraz Stanisława Janowskiego «Ułani, ułani, chłopcy malowani..» ze zbiorów Muzeum Narodowego w Krakowie
Obraz «Ułani, ułani, chłopcy malowani…», namalowany w tymże 1916 r., znajduje się obecnie z zbiorach Muzeum Narodowego w Krakowie.
Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości Stanisław Janowski powrócił do malarstwa.
Przez całe życie Stanisław Janowski stworzył mnóstwo pięknych pejzaży, martwych natur, scen rodzajowych, portretów (w tym znane portrety Gabrieli Zapolskiej). Był też współautorem największego polskiego obrazu «Panorama Tatr» powstałego w latach 1894–1896 oraz monumentalnej panoramy Lwowa przedstawiającej miasto z drugiej połowy XVIII w, powstałej w 1929 r. z przeznaczeniem na Powszechną Wystawę Krajową w Poznaniu.
Jego prace znajdują się obecnie w Muzeach Narodowych w Krakowie Warszawie, Wrocławiu i Lwowie, w Bibliotece Jagiellońskiej, w Muzeum Historycznym Miasta Krakowa oraz na Wawelu, w warszawskim Muzeum Literatury im. Adama Mickiewicza, Muzeum Teatralnym oraz w Muzeum Wojska Polskiego, w muzeach w Nowym Sączu i Piotrkowie Trybunalskim.
Roman PAWLUK
CZYTAJ TAKŻE:
