1 sierpnia minęła już 69. rocznica wybuchu Powstania Warszawskiego. Dwa powstańcze miesiące 1944 roku – od 1 sierpnia do 3 października – to najtragiczniejszy czas dla tych ludzi, którzy walcząc z Niemcami, złożyli ofiarę z własnego życia za wolną i suwerenną Polskę.

Wojna określiła ich młodość, dorastanie i dojrzewanie, wojna zdeterminowała ich wybory i decyzje i wojna przyniosła im śmierć. To właśnie wojna była przeżyciem, które ukształtowało ich twórczość literacką w największym stopniu. Pokolenie Kolumbów («pokolenie 1920») – to nazwa młodych polskich poetów i literatów, urodzonych około roku 1920.

Do pokolenia tego należeli m.in. Krzysztof Kamil Baczyński, Tadeusz Gajcy i Zdzisław Stroiński. Ich poezja mówi o zastanej rzeczywistości, która ich marzenia brutalnie weryfikowała. Warto przy okazji tak ważnej rocznicy przypomnieć sylwetki i twórczość poetów, którym przyszło walczyć i zginąć w Powstaniu Warszawskim.

Leon Zdzisław Stroińskiurodził się w rodzinie inteligenckiej; ojciec jego, Józef Stroiński, był radcą prawnym Ordynacji Zamoyskich. Wczesną młodość spędził w Zamościu. W 1941 rozpoczął studia prawa i filologii polskiej na tajnym UW. Od 1942 należał do grupy polonistów skupionych wokół konspiracyjnego miesięcznika «Sztuka i Naród». Był żołnierzem AK, ukończył tajną podchorążówkę. Zginął 16 sierpnia w Powstaniu Warszawskim wraz z poetą Tadeuszem Gajcym na Starym Mieście.

Krzysztof Kamil Baczyński – podchorąży, żołnierz Armii Krajowej, podharcmistrz Szarych Szeregów, w czasie okupacji związany z pismem «Płomienie» oraz miesięcznikiem «Droga». Zginął w czasie Powstania Warszawskiego jako żołnierz batalionu «Parasol» Armii Krajowej. K. K. Baczyński poległ na posterunku w pałacu Blanka 4 sierpnia 1944 w godzinach popołudniowych, śmiertelnie raniony przez strzelca wyborowego ulokowanego prawdopodobnie w gmachu Teatru Wielkiego. W Powstaniu Warszawskim, 1 września 1944, zginęła także żona Baczyńskiego – Barbara Drapczyńska. Odznaczony pośmiertnie Medalem za Warszawę 1939-1945 (1947) i Krzyżem Armii Krajowej. Pochowany pierwotnie na tyłach Pałacu Blanka. Po wojnie ciało przeniesiono na Cmentarz Wojskowy na Powązkach.

Tadeusz Gajcy w powstaniu walczył na Starym Mieście w grupie szturmowo-wypadowej porucznika Jerzego Bondorowskiego (ps. «Ryszard»). W maju 1943 roku w podziemnym wydawnictwie ukazał się Debiutancki tomik Gajcego – «Widma». Zginął 16 sierpnia 1944 w Powstaniu Warszawskim jako żołnierz AK w kamienicy przy ul. Przejazd nr 1/3 (dziś ul. gen. Andersa), wysadzonej przez niemieckich żołnierzy. 2 sierpnia 2009 prezydent Lech Kaczyński pośmiertnie odznaczył Gajcego Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski za wybitne zasługi dla niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej, za osiągnięcia w działalności na rzecz rozwoju polskiej kultury.

Oprac. Jadwiga DEMCZUK