Ilu jest poetów zapomnianych, których nikt już nie czyta? Dziś, gdy wszyscy piszą, a coraz mniej czytają, czy pamiętamy, czy czytamy takich poetów jak Józef Łobodowski? Czy przyciąga nas ich styl, obrazowanie, bunt, chuligaństwo, marzenia, którymi żyli?
Z jego biografii mógłby powstać ciekawy film. Był buntownikiem, niepokornym twórcą, brał udział w skandalach towarzyskich i obyczajowych. W młodości komunizował, ale szybko mu przeszło, gdy zobaczył na własne oczy procesy polityczne w Moskwie i głód na Ukrainie.
Urodził się na Litwie. Pierwszą wojnę przeżył na Kaukazie. Ojciec zmarł mu wcześnie. W latach 1933–1934 odbył służbę wojskową w Równem. W latach 1937–1938 mieszkał w Łucku. Był redaktorem czasopisma «Wołyń». Uważał, że naród ukraiński chce należeć do kultury Europy Zachodniej i Polacy, próbując mechanicznie podporządkować Ukraińców polskości, szkodzą sprawie. Blisko mu było do ruchu prometejskiego.
Nazwano go wybitnym poetą po tomikach «Rozmowa z ojczyzną» i «Demonom nocy». Chwalił go sławny krytyk literacki Kazimierz Wyka nazywając jego poezję «strumieniem kipiącej lawy».
W 1939 r. został żołnierzem. Walczył pod Wiśniczem, Łańcutem, Bolechowem. Po klęsce przedostał się na Węgry. Stamtąd wyruszył do Francji. Tam wydawał miesięcznik «Wrócimy». Następnie znalazł się w Hiszpanii. Chciał ruszyć do Wielkiej Brytanii, ale został zatrzymany i osadzony w wiezieniu. A potem został w Madrycie. Aż do śmierci. Samotny. Nie widział matki, żony, siostry. Nie zobaczył już nigdy Ojczyzny. Tylko jego prochy wróciły. Zostały złożone w grobie matki na cmentarzu w Lublinie przy ulicy Lipowej w 1988 r. – rok przed odzyskaniem niepodległości przez Polskę.
W swojej poezji Łobodowski nawiązywał do poezji Adama Mickiewicza. Blisko mu było do Józefa Czechowicza, z którym mieszkał w Warszawie przed wojną, blisko do katastrofistów. Echa Drugiej Awangardy zostały w nim do końca życia. Fascynował go Wschód, kochał Ukrainę. Znał blisko Zuzanne Ginczankę, której poświęcił tom wierszy «Pamięci Sulamity». Jego inspiracją były różne kultury literackie: polska, ukraińska, rosyjska, hiszpańska. Sięgał do starożytności – odwoływał się do Grecji i Rzymu. Uważał się za poetę śródziemnomorskiego. W jego poezji bardzo silnie brzmią wersy tęsknoty za ojczyzną i rodziną, widać wielką miłość do sztuki jako najwyższej formy działalności człowieka. Tęsknił za Ukrainą, za Lublinem, za dzieciństwem, jak wielu z nas – tułaczy, emigrantów, szukających szczęścia w innym miejscu.
Kilka lat przed śmiercią, która miała miejsce 18 kwietna 1988 r. Józef Łobodowski napisał: «Komunizm w Polsce umarł. Są tylko komuniści: czytaj: oportuniści, łgarze, karierowicze».
Tymon Terlecki – krytyk literacki, teatralny i eseista, nestor polskiej literatury emigracyjnej stawiał twórczość Łobodowskiego wyżej niż twórczość Czesława Miłosza.
Warto wziąć do ręki wiersze zapomnianego poety Józefa Łobodowskiego. Czyta się je dobrze, smakują wyśmienicie, mimo upływu lat, mimo tego, że już tak nikt nie pisze w XXI wieku. «Zmarli wszyscy romantycy, dziś wiersze piszą informatycy» – chciałoby się zarymować, a wiersze czytają tylko uczniowie, bo muszą, wariaci i nadwrażliwcy. Chciałbym, żeby tak nie było z poezją Józefa Łobodowskiego, gdzie znajdziemy polską szkołę ukraińską, mistycyzm Słowackiego, mistycyzm św. Jana od Krzyża, świat arabski, pieśni andaluzyjskie, nasze tęsknoty, cierpienie i ból.
Na koniec anegdotka, jakich wiele o poecie: Na jakimś odczycie w Żaganiu ktoś ze słuchaczy zapytał, co dzieje się z poetą Łobodowskim. «Przypadkiem wiem – odpowiedział Jan Kott. – Jest w Hiszpanii Frankistowskiej i przez radio wygłasza paszkwil na Polskę demokratyczną». Na to w sali odezwały się dwa głosy pytając: «O której godzinie?»
Wiesław PISARSKI,
nauczyciel języka polskiego skierowany do Łucka przez ORPEG
CZYTAJ TAKŻE:
ABC KULTURY POLSKIEJ: KAŻDY Z NAS JEST DZIECKIEM KOCHANOWSKIEGO
ABC KULTURY POLSKIEJ: ANDRZEJ STASIUK – CUD DOŚWIADCZANIA ŻYCIA
ABC KULTURY POLSKIEJ: WSZECHŚWIAT STANISŁAWA LEMA
ABC KULTURY POLSKIEJ: W JEGO KSIĄŻKACH ZNAJDZIESZ TO, CO DLA CIEBIE NAJWAŻNIEJSZE
