Bitwa pod Kostiuchnówką jest uważana za największą polską bitwę stoczoną w okresie I wojny światowej. Po raz pierwszy do boju stanęły razem wszystkie trzy brygady Legionów Polskich. Walczyły z kilka razy liczniejszym rosyjskim wojskiem. 20 sierpnia 2016 r. na Wołyniu odbyły się obchody 100-lecia tej bitwy.

Najcięższe walki stoczyła I Brygada Legionów Polskich pod dowództwem Józefa Piłsudskiego. W bitwie pod Kostiuchnówką (obecnie rejon maniewicki na Wołyniu) zginęło ok. 2 tys. żołnierzy. Ich śmierć nie była daremna: bohaterstwo i poświęcenie legionistów umożliwiło odzyskanie niepodległości przez Polskę.

Bitwa pod Kostiuchnówką stała się najcięższą i najkrwawszą dla wojsk polskich podczas I wojny światowej. 4–6 lipca 1916 r. trzy brygady Legionów Polskich, łącznie ok. 5,5 tys. żołnierzy, osłaniały tu wycofanie wojska austro-węgierskiego w trakcie tzw. ofensywy Brusiłowa. Po trwałym obstrzale artyleryjskim do ataku ruszyło ponad 13 tys. rosyjskich żołnierzy. Sojusznicze wojska węgierskie zaczęły panicznie uciekać, na linii obrony zostali tylko Polacy. Krwawa bitwa trwała trzy dni, i mimo że zakończyła się faktycznym zwycięstwem rosyjskiego wojska, jej wyniki stały się ważnym sukcesem strategicznym dla armii austro-węgierskiej. Udało się zapobiec przełamaniu frontu i okrążeniu znacznej części wojsk oraz przebudować obronę. Jednak jeszcze większe znaczenie ta bitwa miała dla Polski. Dostrzegłszy bohaterstwo Polaków i ich zdolności bojowe oraz chcąc zmotywować ich do dalszej walki przeciw Rosji, 5 listopada 1916 r. cesarz Austrii Franciszek Józef I i cesarz Niemiec Wilhelm ІІ wydali akt zapowiadający niepodległość Polski. Legiony stały się również zalążkiem nowego wojska, które wkrótce odrodziło Polskę jako państwo.

20 sierpnia 2016 r. w Kostiuchnówce odbyły się obchody 100-lecia bitwy Legionów Polskich i podsumowanie XVIII edycji Harcerskiej Służby Pamięci na Wołyniu. Główna część uroczystości odbywała się na cmentarzu legionistów w Polskim Lasku. Zostały one zorganizowane przez Urząd ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych oraz harcerzy na czele z dyrektorem Centrum Dialogu Kostiuchnówka hm. Jarosławem Góreckim. Można powiedzieć, że to miejsce jest dla harcerzy świętym, ponieważ wśród legionistów było wielu skautów i harcerzy. Wśród poległych w walkach na Wołyniu był także Artur Miatkowski, pierwszy drużynowy I Zgierskiej Drużyny Harcerskiej im. Zawiszy Czarnego. Obecnie harcerze opiekują się cmentarzami i miejscami pamięci Wojska Polskiego na terenie całego Wołynia, prowadzą prace poszukiwawcze. Nasza gazeta pisała niedawno m.in. o tym, że odnaleźli oni i odnowili cmentarz legionistów w Kuklach.

Mszę odprawił biskup polowy Wojska Polskiego Józef Guzdek. Wzięli w niej udział liczni goście, m.in. minister Jan Józef Kasprzyk, przedstawiciele Sejmu, Ambasador RP na Ukrainie Henryk Litwin, a także przedstawiciele konsulatu i władz miejscowych, potomkowie legionistów, kombatanci, członkowie polskich organizacji Łuckiego okręgu konsularnego, goście z Polski i z Ukrainy, harcerze. W homilii biskup mówił o chrześcijańskim wymiarze pamięci i szacunku do pokoleń, które walczyły i przelewały krew za przyszłość naszą i Ojczyzny. Zwrócił się do harcerzy i gości: «Droga młodzieży! To jest najlepsza lekcja historii, jaką mogliście odrobić. Chwała wam za to. I jeszcze jedno. Papież mówi o pamięci dobrej i złej. To jest ta dobra pamięć – pamięć o bohaterstwie. Ale jest ona i centrum dialogu, w którym narody uczą się rozmawiać ze sobą. Stają na gruncie prawdy i rozmawiają – po to, aby budować lepszą przyszłość. Bo sama pamięć nie wystarczy. Potrzebna jest odwaga, o której mówił papież Franciszek: odwaga, by przebaczyć, odwaga by razem budować lepszy świat. Kończąc, moi drodzy, trudno w tym miejscu nie powiedzieć że każda mogiła żołnierza, każdy cmentarz wojenny jest wołaniem o pokój. Dlatego wspominając chwałę polskiego oręża, dziękując młodzieży za to, że pamiętają i mają odwagę budować lepszy świat, prośmy Boga usilnie o pokój. Tak, bo trwa Trzecia wojna światowa w kawałkach! W różnych częściach świata leje się krew. Dlatego tu, w naszych sercach niech zagości Chrystusowy pokój, abyśmy stąd wyszli jako apostołowie pojednania i pokoju, nie podziału! Bo wtedy wypełnimy Chrystusowy testament: «Ojcze, spraw, aby byli jedno». Wtedy wypełnimy Jego testament, aby językiem naszym był język miłości».

Po mszy polowej została odmówiona modlitwa ekumeniczna za dusze wszystkich poległych żołnierzy. Wszystkie uroczystości odbywały się przy udziale orkiestry Wojska Polskiego, a wartę honorową przy grobach legionistów pełniła Kompania Reprezentacyjna Wojska Polskiego. Po wykonaniu hymnów Polski i Ukrainy odbył się apel pamięci. Wręczono także medale «Pro Patria» 23 osobom za kultywowanie pamięci o polskich żołnierzach.

W liście do uczestników obchodów prezydent Polski Andrzej Duda zaznaczył:
«W stulecie bitwy pod Kostiuchnówką pragniemy z dumą pamiętać, że wolności Polakom nikt nie podarował, że upomnieliśmy się o nią zbrojnie i że to wielkie dobro okupione zostało równie wielką ofiarą polskiej krwi. Męstwo polskiego żołnierza sprawiło, że kwestia naszej niepodległości po raz pierwszy od długich lat realnie stanęła na porządku międzynarodowym. O wiele ważniejsze było jednak to, że Legiony stały się zaczątkiem silnej polskiej armii, która później orężnie ustanowiła granice naszego państwa i obroniła suwerenność Rzeczypospolitej.

[…] Składam wyrazy uznania wszystkim inicjatorom i uczestnikom tej wspaniałej akcji, Urzędowi do spraw kombatantów i osób represjonowanych, harcerzom z chorągwi łódzkiej ZHP. Dziękuję również Polakom mieszkającym na Ukrainie i miejscowej społeczności ukraińskiej za współpracę w opiece nad legionowymi mogiłami i za budowanie wspólnoty pamięci. Cieszę się, że w Kostiuchnówce powstało Centrum Dialogu, które służy refleksji nad historią i zbliża nasze narody na drodze w przyszłość. Jest poruszające, że powiewają tu obok siebie dwie flagi – biało-czerwona i niebiesko-żółta. Kostiuchnówka na zawsze zapisała się w naszej narodowej pamięci jako miejsce chwały polskiego oręża, jako symbol patriotycznego poświęcenia».

Po złożeniu wieńców harcerze gościnnie poczęstowali wszystkich gości polskimi daniami– grochówką i bigosem, które ugotowano w kuchni polowej. Następnie na polu pod Polską Górą przedstawiono rekonstrukcję historyczną jednego z epizodów bitwy pod Kostiuchnówką. Udział w niej wzięli członkowie organizacji rekonstrukcji historycznych z Polski i Ukrainy. Pod koniec obchodów setnej rocznicy bitwy odbyło się wspólne harcerskie ognisko.

Anatoli OLICH
Foto autora