W dniach 13 lipca – 7 sierpnia w Ostrówkach i Woli Ostrowieckiej, nieistniejących obecnie polskich wsiach na Wołyniu, trwały prace ekshumacyjne. W Ostrówkach podjęto z mogił szczątki 7 osób (6 – ze zbiorowego grobu, 1 – z pojedynczego), w Woli Ostrowieckiej ze zbiorowego grobu ekshumowano szczątki 48 osób.
Prace ekshumacyjne prowadzili specjaliści z polskiego Instytutu Pamięci Narodowej we współpracy z dr. Łukaszem Szleszkowskim z Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu oraz ukraińskim przedsiębiorstwem specjalistycznym «Wołyńskie Starożytności». Obserwowali ich przebieg: przedstawiciele Konsulatu Generalnego RP w Łucku, Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego RP oraz Komunalnego Przedsiębiorstwa Lwowskiej Rady Obwodowej «Dola».
Ekshumacje odbyły się w trzech miejscach, w których w kwietniu br. w trakcie prac poszukiwawczych odkryto pochówki – dwa zbiorowe i jeden indywidualny.
Pierwsza zbiorowa mogiła położona była w Woli Ostrowieckiej na terenie dawnego gospodarstwa Aleksandra Strażyca, druga – przy fundamentach dawnej szkoły w Ostrówkach. Grób indywidualny został zlokalizowany naprzeciwko cmentarza w Ostrówkach.
«W pierwszej mogile zbiorowej, w Woli Ostrowieckiej, znaleziono szczątki 48 osób. W pojedynczym grobie w Ostrówkach odkryto szczątki jeszcze jednej osoby, natomiast w zbiorowej mogile w tej wsi – szczątki sześciu osób. Czyli łącznie ekshumowaliśmy szczątki 55 osób» – powiedziała «Monitorowi Wołyńskiemu» Alina Charłamowa z «Wołyńskich Starożytności», która przewodniczyła ekspedycji ze strony ukraińskiej.
Wymiary zbiorowej mogiły w Woli Ostrowieckiej, w której pochowano 48 osób, wynoszą 2,20 m na 5 m. «Stan zachowania szczątków jest dość zły, ponieważ gleba jest tam gliniasta i charakteryzuje się wysoką kwasowością. Szczątki leżały bez trumien, w różnych pozycjach, głównie twarzą do dołu, u niektórych nogi były mocno zgięte. Nasza antropolog mówiła, że na tych szkieletach odnotowano uszkodzenia o charakterze mechanicznym. W grobie tym znajdowało się również dość dużo dzieci» – poinformowała Alina Charłamowa. Polski Instytut Pamięci Narodowej informuje na swojej stronie internetowej, że łącznie z dwóch zbiorowych grobów archeolodzy ekshumowali szczątki 26 dzieci.
Jak powiedziała Alina Charłamowa, przy szczątkach pochowanych w zbiorowych mogiach znaleziono przedmioty osobiste, m.in. kilka monet z pierwszej połowy XX wieku, medaliki i krzyżyki rzymskokatolickie noszone na ciele, koraliki, guziki oraz resztki obuwia.
«W drugiej zbiorowej mogile, w Ostrówkach, pochowano sześć osób. Jej wymiary to 1,72 m na 2 m. Szczątki również ułożono głównie twarzą do dołu. Na niektórych szczątkach osób dorosłych, jak ustalili antropolodzy, są rany postrzałowe» – zaznaczyła Alina Charłamowa.
Zgodnie z komunikatem Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej okres, w którym dokonano pojedynczego pochówku w Ostrówkach, jest nadal ustalany. «Pojedynczy grób nie był zbyt dobrze zachowany. Nie znaleziono w nim żadnych przedmiotów osobistych. Ostateczną jasność w tej sprawie zapewni analiza DNA» – wyjaśniła Alina Charłamowa.
Z ekshumowanych szczątków pobrano materiał do badań genetycznych. «Chciałbym ponowić apel, by krewni rodzin z Ostrówek i Woli Ostrowieckiej zgłaszali się do nas i oddawali materiał genetyczny. Naszym celem jest identyfikacja odnalezionych ofiar. Chcemy przywrócić im imiona i nazwiska» – powiedział 28 lipca, podczas konferencji prasowej w Ostrówkach, zastępca prezesa IPN dr hab. Karol Polejowski. Zaznaczył wówczas, że uroczystości pogrzebowe odbędą się w Ostrówkach 30 sierpnia br.
Ekshumacje w Ostrówkach i Woli Ostrowieckiej odbyły się już po raz czwarty. W latach 1992, 2011 oraz 2015 w tych wsiach ekshumowano, a następnie pochowano na cmentarzu w Ostrówkach szczątki 674 osób. «Obie polskie miejscowości 30 sierpnia 1943 roku padły ofiarą ataku Ukraińskiej Powstańczej Armii, przy współudziale ukraińskich mieszkańców sąsiednich wsi. Polacy zostali wymordowani, ich zabudowania splądrowane, ograbione i zrównane z ziemią. Dziś w tym miejscu są lasy i pola uprawne» – podaje polski IPN.
W ostatnim czasie poszukiwania i ekshumacje odbyły się i odbywają w kilku miejscach w Polsce i Ukrainie.
Na wniosek strony polskiej na terenie Ukrainy, poza Ostrówkami i Wolą Ostrowiecką, prace przeprowadzono w Puźnikach (poszukiwania, ekshumacje, ponowny pochówek), Lwowie (dawniej wieś Zboiska, ekshumacje i ponowny pochówek), Ugłach (poszukiwania), Hucie Pieniackiej (poszukiwania, w tej chwili oczekiwana jest zgoda na ekshumacje).
Na wniosek strony ukraińskiej na terenie Polski w 2025 r. zostały przeprowadzone prace poszukiwawcze w Jureczkowej w województwie podkarpackim, których kontynuacja nastąpi w 2026 r. Na ten rok zaplanowane są także poszukiwania w Sahryniu oraz Łaskowie.
We wszystkich wymienionych wyżej pracach poszukiwawczych i ekshumacyjnych uczestniczą wspólnie zespoły fachowców z Polski i Ukrainy.
Natalia Denysiuk
Fot. Instytut Pamięci Narodowej
