Antoni Michalak, policjant z Milatyna w powiecie Zdołbunów, z powodu «aktywnej działalności przeciw ruchowi rewolucyjnemu» w 1940 r. został skazany przez Kolegium Specjalne NKWD na pięć lat łagrów.

Antoni Michalak urodził się 26 kwietnia 1895 r. we wsi Brodnica (obecnie województwo wielkopolskie). Jego ojciec, również Antoni Michalak, posiadał własny dom i zajmował się uprawą roli. To wszystkie informacje o rodzinie zawarte w aktach śledztwa wszczętego przez funkcjonariuszy NKWD wobec bohatera tej publikacji, które są przechowywane w Państwowym Archiwum Obwodu Rówieńskiego.

W wieku siedmiu lat Antoni poszedł do szkoły, którą skończył w 1910 r. Później uczył się na piekarza i po czterech latach zaczął pracować zawodowo w tym fachu.

Od 1914 r. Antoni Michalak brał aktywny udział w I wojnie światowej jako żołnierz 7 Pułku Grenadierów armii niemieckiej. Po roku służby trafił do niewoli francuskiej. Po wyjściu na wolność w 1919 r. został zmobilizowany do Wojska Polskiego, w którym służył do 1921 r.

W 1923 r. został funkcjonariuszem policji polskiej. W 1926 r. przeniesiono go na posterunek policji w Milatynie w powiecie Zdołbunów. Mieszkał tam razem z żoną Marią (40 lat, tutaj i dalej wiek krewnych jest podawany według stanu na grudzień 1939 r.) i dwojgiem dzieci: córką Haliną (7 lat) i synem Wiesławem (13 lat).

W więzieniu NKWD w Równem Antoniego Michalaka osadzono 4 grudnia 1939 r. Informacje zawarte w aktach sprawy karnej świadczą o tym, że policjant nie został aresztowany w domu. W czasie przeszukiwania funkcjonariusze NKWD skonfiskowali mu tylko szelki. Z zaświadczenia dołączonego do sprawy karnej dowiadujemy się, że przeszukiwania mieszkania Antoniego Michalaka nie przeprowadzono ze względów operacyjnych.

Podobnie jak w większości spraw karnych aresztowanych polskich policjantów, teczka Antoniego Michalaka zawiera wyłącznie jeden protokół przesłuchania, niewyróżniający się oryginalnością pytań stawianych przez śledczego Zdołbunowskiego Oddziału Powiatowego NKWD Białego (imię nie jest nam znane). Po ustaleniu podstawowych informacji biograficznych śledczy tradycyjnie starał się o poznanie konfidentów i informatorów współpracujących z policjantem.

Na podstawie przesłuchania sporządzono listę osób, których również dotyczyło wszczęte śledztwo. Chociaż Antoni Michalak powiedział, że nigdy od tych osób nie otrzymywał informacji o nastrojach rewolucyjnych, lecz wyłącznie o kradzieżach i przestępstwach, do wspomnianej listy dopisano ich wszystkich jako «skompromitowanych przez oskarżonego».

W aktach sprawy jest także krótki protokół powtórnego przesłuchania, którego jedynym celem było wymuszenie na więźniu przyznania się do popełnionych zbrodni, mianowicie tłumienia ruchu rewolucyjnego, co według enkawudzistów było głównym zadaniem każdego policjanta. Zgadzając się z oskarżeniem Antoni Michalak nie mógł sobie przypomnieć ani jednego faktu, kiedy jako policjant na podstawie doniesień konfidenta sporządziłby raport dotyczący któregokolwiek z rewolucjonistów.

Na mocy decyzji Kolegium Specjalnego NKWD z dnia 11 października 1940 r. Antoni Michalak zgodnie z art. 54–13 KK USRR (aktywna działalność przeciw ruchowi rewolucyjnemu) został skazany na pięć lat poprawczych obozów pracy. Karę odbywał w Uchtiżemłagu.

Według postanowienia Prokuratury Obwodu Rówieńskiego z dnia 17 kwietnia 1989 r. wobec Antoniego Michalaka zastosowano art. І Ustawy Prezydium Rady Najwyższej ZSRR z dnia 16 stycznia 1989 r. «O dodatkowych przedsięwzięciach dotyczących odnowienia sprawiedliwości wobec ofiar represji, mających miejsce w okresie lat 30–40 – na początku lat 50».

Dalsze losy Antoniego Michalaka i jego rodziny nie są nam znane.

Tetiana SAMSONIUK

P. S.: Materiały rubryki «Ocaleni od zapomnienia» zostały opracowane przez doktor nauk historycznych Tetianę Samsoniuk na podstawie akt radzieckich organów ścigania przechowywanych w Państwowym Archiwum Obwodu Rówieńskiego, w zbiorach Zarządu KGB Ukraińskiej SRR w Obwodzie Rówieńskim (1919–1957) oraz w Archiwum Zarządu Służby Bezpieczeństwa Ukrainy. Będziemy wdzięczni, jeżeli odezwą się Czytelnicy, krewni lub bliscy bohaterów naszej rubryki, którzy posiadają o nich dodatkowe informacje.