W okresie międzywojennym Władysław Jakuszewski pracował w policji w Równem, Kowlu, Dubnie i Zdołbunowie. Został aresztowany przez NKWD w listopadzie 1939 r., a w marcu 1941 r. za «aktywną działalność przeciw ruchowi rewolucyjnemu» został skazany na osiem lat poprawczych obozów pracy.

Władysław Jakuszewski urodził się 13 października 1893 r. we wsi Mały Łazuczyńsk w powiecie Starokonstantynów (obecnie obwód chmielnicki) w chłopskiej rodzinie. Jego ojciec Korneliusz Jakuszewski posiadał sześć dziesięcin ziemi.

Władysław skończył dwuklasową szkołę zawodową. W latach 1915–1917 służył w wojsku carskim w stopniu chorążego. W latach 1918–1920 był podporucznikiem Wojska Polskiego, a w latach 1921–1922 – porucznikiem rezerwy.

Prawdopodobnie Władysław Jakuszewski przybył na Rówieńszczyznę jako osadnik wojskowy uzyskując 10,5 ha ziemi w Żytyniu Wielkim. Tutaj, jak dowiadujemy się z akt sprawy karnej, zaczął budować dom.

Od 1922 r. pracował w Komendzie Powiatowej Policji Państwowej w Równem. Początkowo był kancelistą. W 1926 r. został policjantem w Kowlu. W 1930 r. przeprowadził się do Dubna, gdzie zajął stanowisko komendanta kolejowego posterunku policji. Od 1936 r. był urzędnikiem I komisariatu policji w Równem. Lata 1938–1939 spędził na stanowisku komendanta kolejowego posterunku policji w Zdołbunowie, pracując jednocześnie w bibliotece policyjnej. Do jego obowiązków należało utrzymywanie porządku na dworcu kolejowym oraz zapobieganie sabotażom.

W Zdołbunowie Jakuszewski zamieszkał razem z żoną i trzema synami (12, 10 і 8 lat) przy ulicy Panieńskiej 9.

5 listopada 1939 r. Władysłąw Jakuszewski został aresztowany przez oddział NKWD w Zdołbunowie. W trakcie rewizji skonfiskowano mu paszport wydany 30 listopada 1922 r. przez urząd powiatowy w Równem, szelki, nóż i ołówek.

Wszyscy jego podwładni również zostali osadzeni w więzieniu. Podstawą aresztowania stało się oskarżenie o aktywną działalność przeciw ruchowi rewolucyjnemu. Na przesłuchaniu w dniu 1 października 1940 r. więzień powiedział, że do jego obowiązków należała «walka przeciw ruchowi rewolucyjnemu i ujawnienie osób rewolucyjnie nastawionych». Jednak, jak stwierdził aresztowany podczas przesłuchania, w czasie jego pobytu na stanowisku komendanta w przydzielonej mu dzielnicy żadnych czynów rewolucyjnych nie było, w związku z czym nie zatrzymano żadnej osoby o poglądach antypolskich. Jeśli chodzi o konfidentów, którzy jakoby musieli być na każdym posterunku policyjnym, Władysław powiedział, że ich nie potrzebował, ponieważ na jego posterunku nie ujawniano nastrojów przeciwrządowych.

Dalsza linia śledztwa, już podczas pobytu Jakuszewskiego w więzieniu NKWD w Kijowie, miała na celu pozyskanie informacji o konfidentach. 29, 30 i 31 października odbyły się kolejne kilkugodzinne nocne przesłuchania, w trakcie których więzień odpowiadał śledczemu, że poza chuliganami i złodziejami policja nikogo nie aresztowała.

W aktach śledztwa wszczętego wobec Władysława Jakuszewskiego znaleziono dwie sprzeczne wobec siebie decyzje. Pierwsza dotyczyła wyboru środka zapobiegawczego. Została wydana 9 listopada 1939 r. w Zdołbunowie przez dowódcę grupy operacyjnej NKWD USRR, podporucznika służby bezpieczeństwa Kukesa. Według niej aresztowany został oskarżony o popełnienie przestępstwa zgodnie z art. 54–13 KK USRR, czyli aktywną działalność przeciw ruchowi rewolucyjnemu. Dokument został opatrzony datą wsteczną, gdyż na protokole przeszukania i ankiecie aresztowanego widnieje data 5 listopada.

W drugiej decyzji wydanej 25 października 1940 r. przez śledczego jednostki śledczej Zarządu NKWD obwodu kijowskiego Sałę czytamy o aresztowaniu Władysława Jakuszewskiego na terenie Zachodniej Ukrainy z powodu nielegalnego przekroczenia przez niego granicy państwowej ZSRR od strony Rumunii, czyli popełnienia przestępstwa zgodnie z art. 80 KK USRR.

Z następnych dokumentów wynika, że sądownictwo sowieckie jako kluczowe wybrało przestępstwo według art. 54–13 KK USRR. 29 marca 1941 r. na mocy decyzji Kolegium Specjalnego NKWD ZSRR Władysław Jakuszewski został skazany na osiem lat poprawczych obozów pracy. Karę odbywał w obozie «Siewpieczłag».

Według postanowienia Prokuratury Obwodu Rówieńskiego z dnia 21 grudnia 1989 r. Władysław Jakuszewski został zrehabilitowany.

Dalsze losy rodziny Jakuszewskich nie są nam znane.

Tetiana Samsoniuk

P. S.: Materiały rubryki «Ocaleni od zapomnienia» zostały opracowane przez Tetianę Samsoniuk na podstawie akt radzieckich organów ścigania przechowywanych w Państwowym Archiwum Obwodu Rówieńskiego, w zbiorach Zarządu KGB Ukraińskiej SRR w Obwodzie Rówieńskim (1919–1957) oraz w Archiwum Zarządu Służby Bezpieczeństwa Ukrainy. Będziemy wdzięczni, jeżeli odezwą się Czytelnicy, krewni lub bliscy bohaterów naszej rubryki, którzy posiadają o nich dodatkowe informacje.