«Nagi sad» jest tą powieścią, która poznała mnie z Wiesławem Myśliwskim. Po jej przeczytaniu nie musiałem go spotykać osobiście, by powiedzieć, że jest mi bliski poprzez losy ludzi, o których opowiada, poprzez odwoływanie się do wsi, do wojny, do warunków realnego socjalizmu i poprzez sposób, w jaki to robi.
Jest to opowieść, która mówi o miłości. Trudnej miłości syna i ojca. Poprzez powrót do domu ojca bohater, wracając z miasta, przypomina sobie, jaki związek emocjonalny łączył go z ojcem. Jest to przeczucie tego, co powinno łączyć nas z innymi ludźmi, wzajemne uczucia, bliskość, dobroć i miłość, a nigdy nie może się zrealizować w pełni, bo jak pisze inny pisarz współczesny, Szczepan Twardoch, w swojej powieści «Morfina»: «Kosteczek nurza się w czerni, bo jest człowiekiem».
W powieści «Pałac» Jakub, po ucieczce z dworu państwa na początku II wojny światowej, wchodzi do dworu pańskiego i powoli zmienia się w pana i w swoim monologu opowiada o swoich czynach z perspektywy pana we dworze. Wieś nie jest tu sielską i anielską bajką, ale miejscem pełnym namiętności, niesprawiedliwości, a cały utwór przypowieścią o kondycji człowieka, który ma władzę nad innymi.
Epopeją chłopską i jednocześnie człowieczą jest «Kamień na kamieniu» – powieść z roku 1984. Czytając ją przed laty widziałem to, co zmieniało się przed moimi oczyma. Wiejski świat przechodził w miejski. Ludzie wędrowali w poszukiwaniu lepszego życia. Na wsi zostawał świat, który nieubłaganie odchodził w przeszłość. Szymon Pietruszka – bohater powieści jest jednym z nas, człowiekiem ze wsi poddanym zmianom politycznym, przemysłowym i religijnym. W tym świecie musi znaleźć miejsce dla siebie, a na cmentarzu wybudować grobowiec dla siebie i dla swojej rodziny rozsianej po świecie.
«Widnokrąg» jest filozoficzną książką o człowieku z czasów Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej, autobiograficzną, a jednocześnie pokoleniową. Wracającą po raz kolejny do konfliktu wieś-miasto, do grobów, do naszych wysiłków, by zmierzyć się z życiem, z których pozostaje powrót do grobów naszych przodków, do miejsca naszego urodzenia. A wraz z wykształceniem, podróżami, doświadczaniem życia, rozszerzeniem naszego horyzontu widzenia świata i ludzi zostaje poczucie większej rozpaczy, bezsilności i cierpienia.
«Ostatnie rozdanie» to kolejna powieść o człowieku i jego losie. Bohater stara się uporządkować swoje życie sięgając do swojego kalendarza z numerami telefonów, listów kobiety, która go kochała, a on nie odpowiadał na jej listy, ze strzępków rozmów, z różnych podróży, spotkań z ludźmi, z wizyt w domu matki. Z chaosu swojego życia bohater próbuje złożyć spójną, logiczną, sensowną całość. Jednak mozolnie budowana konstrukcja rozsypuje mu się w rękach, jak jego notes opasany starą gumką. W końcu musi mu wystarczyć gra w karty z umarłymi na cmentarzu, poczucie chaotycznego życia i miłość, o którą nie umiał zadbać w odpowiednim czasie.
Po którąkolwiek sięgniesz książkę Wiesław Myśliwskiego nie będziesz zawiedziony. Jest to przygoda literacka najwyższej próby. Każda książka dotyczy Ciebie i najważniejszych spraw, z którymi zmagasz się przez całe życie. Odnajdziesz siebie, swój los – dziecka XX wieku. Posmakujesz niezwykłego języka, dzięki któremu nie będziesz mógł się oderwać od czytania i będzie za Tobą iść myśl: «Kiedy znowu otworzę jego książkę».
Oprócz swoich przeżyć, uczuć, swojego losu uchwyconego w książkach Myśliwskiego, znajdziesz w nich niezwykły język, monologi bohaterów, które zabiorą cię na niezwykłe wyprawy w głąb doświadczania człowieka.
Wiesław Myśliwski:
«Moja literatura jest tragiczna – ja mam tego świadomość – i nie może być inna, ponieważ uważam, że prawdziwa literatura jest zawsze tragiczna. Życie ludzkie jest z istoty swojej tragiczne. Wystarczą dwa fakty na potwierdzenie tego – rodzimy się i umieramy».
«Nie wiem, czy literatura ma dawać odpowiedzi. Ma poszukiwać».
«A w miejscu, gdzie się człowiek urodził, wszystko jest mu przyjazne, i ptak, i kamień, a noc i dzień dzielą się nie według światła i ciemności, lecz według snu i przebudzenia człowieka. (…) Może też dlatego na tę śmierć wracają ludzie do swoich stron, w nadziei że się z nimi po znajomości obejdzie».
«Książki to jedyny ratunek, żeby człowiek nie zapomniał, że jest człowiekiem. […] Książki to także świat, i to świat, który człowiek sobie wybiera, a nie na który przychodzi».
Utwory sceniczne:
«Złodziej» jest wysnutym z moralitetowych przypowieści dramatem o ludzkich postawach, umiejscowionym na wiejskim odludziu podczas drugiej wojny światowej.
«Klucznik» to opowieść z czasów powojennych przemian. Ciężko chory na serce hrabia dożywa swych ostatnich dni w wiejskim pałacu. Dawny klucznik Kazimierz wciąż odnosi mu wieczorem klucze wygłaszając tę samą formułkę «posprawdzało się panie hrabio, pozamykało, stworzenie jeść dostało na całą noc».
«Drzewo» to metaforyczny wizerunek dzisiejszej Polski. Pod drzewem, na którym siedzi bohater Marcin Duda, żeby obronić je przed ścięciem z powodu budowy drogi, zbierają się krewni, znajomi, przyjaciele, sąsiedzi, inni mieszkańcy wsi, władze gminy.
«Requiem dla gospodyni» to dramat o kryzysie porozumienia.
Wybrane książki Wiesława Myśliwskiego:
«Kamień na kamieniu», PIW, Warszawa 1984.
«Widnokrąg», Muza, Warszawa 1996 (uhonorowany w 1997 roku Nagrodą Nike).
«Traktat o łuskaniu fasoli», Znak, Kraków 2006 (uhonorowany w 2007 roku Nagrodą Nike, Nagrodą Literacką Gdynia i nagroda TV Kultura, nagrodą miesięcznika «Odra»).
«Ostatnie rozdanie», Znak, Kraków 2013.
Wiesław PISARSKI,
nauczyciel skierowany do pracy dydaktycznej przez ORPEG do Łucka
CZYTAJ TAKŻE:
ABC KULTURY POLSKIEJ: KAŻDY Z NAS JEST DZIECKIEM KOCHANOWSKIEGO
ABC KULTURY POLSKIEJ: ANDRZEJ STASIUK – CUD DOŚWIADCZANIA ŻYCIA
